Trận then chốt tiêu diệt địch đổ bộ đường không trong chiến dịch phản công có ý nghĩa rất quan trọng. Để giành thắng lợi, chiến dịch cần giải quyết nhiều vấn đề trong chuẩn bị và thực hành tác chiến; trong đó, phối hợp tác chiến giữa lực lượng cơ động với lực lượng tại chỗ tạo sức mạnh tổng hợp là vấn đề cần được nghiên cứu thấu đáo cả về phương diện lý luận và thực tiễn.

Đổ bộ đường không là thủ đoạn tác chiến quan trọng được địch sử dụng phổ biến, nhằm bao vây, chia cắt, đánh chiếm mục tiêu chủ yếu, phá vỡ thế trận của ta. Trong chiến dịch phản công, đánh địch đổ bộ đường không được xác định là một trong những trận then chốt có ý nghĩa quan trọng để giành, giữ quyền chủ động trên chiến trường, tạo bước ngoặt thay đổi cục diện và quyết định đến thắng lợi của chiến dịch. Tùy theo quy mô chiến dịch phản công và đối tượng tác chiến để xác định quy mô lực lượng đổ bộ đường không của địch. Với chiến dịch phản công quy mô vừa, lực lượng đổ bộ đường không thường khoảng một lữ đoàn bộ binh thuộc sư đoàn bộ binh cơ giới tiến công đường bộ hoặc lực lượng đổ bộ đường không cấp chiến dịch của địch tiến hành.

Quân giải phóng tiến vào sân bay Hòa Bình ở thị xã Buôn Ma Thuột, tháng 3/1975. Ảnh tư liệu

Trận then chốt tiêu diệt địch đổ bộ đường không trong chiến dịch phản công có thể tiến hành bằng một trận đánh lớn hoặc nhiều trận đánh diễn ra đồng thời hay lần lượt kế tiếp nhau. Trên cơ sở nghiên cứu âm mưu, thủ đoạn tác chiến đổ bộ đường không của địch, khả năng lực lượng, vũ khí, trang bị của chiến dịch và điều kiện địa hình, thời tiết cho thấy, phương pháp tiến công lần lượt có thể được vận dụng phổ biến hơn. Trận đánh này thường diễn ra sau khi lực lượng tiến công đường bộ của địch bị ta ngăn chặn, tiêu hao lực lượng, không phát triển được, địch tập trung mọi nỗ lực, tổ chức lực lượng đổ bộ đường không, nhằm đánh chiến khu vực địa hình có lợi, tạo bàn đạp tiến công mục tiêu trọng yếu của ta.

Với đối tượng địch có ưu thế về vũ khí, trang bị, hỏa lực mạnh, khả năng trinh sát phát hiện hiện đại, tác chiến điện tử, tác chiến mạng rộng rãi, cơ động cao, chuyển hóa linh hoạt, tác chiến sẽ rất ác liệt, biến động nhanh, tình huống phức tạp, khó đoán định. Vì vậy, để giành thắng lợi trận then chốt, cùng với tận dụng kết quả của giai đoạn tổ chức chuẩn bị, chiến dịch phải phát huy sức mạnh tổng hợp của các lực lượng, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các phương pháp tác chiến, thủ đoạn chiến thuật, tổ chức tác chiến hiệp đồng quân binh chủng; trong đó, chú trọng phối hợp tác chiến chặt chẽ giữa lực lượng cơ động với lực lượng tại chỗ, nhằm chuyển hóa thế trận, tạo thế, tạo lực mạnh, chớp thời cơ kịp thời tiến công tiêu diệt lực lượng đổ bộ đường không chủ yếu của địch. Việc phối hợp này gồm tổng thể nhiều nội dung, giải pháp được thực hiện theo một kế hoạch hiệp đồng thống nhất của Bộ Tư lệnh Chiến dịch.

Trước hết, phối hợp trong tạo thế, nghi binh, cơ động lực lượng, triển khai đội hình tiến công. Đây là nhiệm vụ quan trọng trong giai đoạn thực hành tiến công địch đổ bộ đường không, nhằm chuyển hóa, hoàn chỉnh thế trận trước khi nổ súng. Trong điều kiện thời gian gấp, cùng lúc chiến dịch phải đối phó với địch trên không, mặt đất, nên lực lượng cơ động cần phối hợp, dựa vào lực lượng tại chỗ để tiến hành các hoạt động tạo thế, nghi binh để cơ động lực lượng, triển khai đội hình tiến công thuận lợi, bí mật, an toàn, đúng thời cơ.

Trên cơ sở quyết tâm đánh trận then chốt, mệnh lệnh của Tư lệnh và cơ quan chiến dịch, hai lực lượng phối hợp tiến hành các hoạt động tạo thế, nghi binh như: nghi binh, lừa dụ địch đổ quân vào khu vực ta dự kiến; tổ chức bao vây, kìm giữ, chia cắt địch sau khi đổ bộ. Theo đó, các lực lượng tham gia đánh trận then chốt tận dụng kết quả nghi binh, tạo thế của chiến dịch và lực lượng vũ trang địa phương trên địa bàn, trực tiếp phối hợp với nhau hoặc bằng kế hoạch hiệp đồng, tích cực tiến hành các hoạt động tạo thế, nghi binh, lừa dụ, buộc địch đổ bộ, triển khai đội hình ở thế bất lợi trong khu vực ta chuẩn bị phương án phản công. Khi địch đang đổ bộ, hoặc vừa đổ quân xong, đội hình chưa ổn định, bộc lộ nhiều sơ hở; khi đó, một bộ phận của lực lượng cơ động của ta sẽ phối hợp với lực lượng tại chỗ tiếp tục ngăn chặn, sát thương, bao vây, kìm giữ không cho chúng mở rộng khu vực, bãi đổ bộ, củng cố, ổn định đội hình, liên kết công sự, hỏa lực và vật cản.

Bộ đội và xe tăng của Quân khu 5 tham gia diễn tập hiệp đồng quân binh chủng. Nguồn: baochinhphu.vn

Nắm chắc thời cơ, lực lượng cơ động phối hợp với lực lượng tại chỗ đánh trận then chốt, kết hợp cơ động lần lượt với đồng thời cơ động vào triển khai đội hình tiến công đúng ý định, thời gian quy định. Các lực lượng tận dụng kết quả chiến đấu tạo thế, địa hình, địa vật để giữ bí mật hành động; tăng tốc độ vận động khi vượt qua khu vực trống trải, vòng tránh các trọng điểm địch đánh phá. Phát huy hiệu quả các tổ chỉ đường của lực lượng tại chỗ trên địa bàn để các lực lượng cơ động đúng đường, hướng, duy trì tốc độ, giãn cách, phòng tránh hỏa lực địch sát thương; kịp thời xử trí các tình huống. Khi đến vị trí áp sát địch, các lực lượng bí mật vào triển khai đội hình trong phạm vi đảm nhiệm, theo phương án, kế hoạch đã xác định, hình thành thế bao vây, chia cắt, tạo ưu thế hơn địch ngay từ đầu.

Phối hợp trong thực hành xung phong đánh chiếm mục tiêu có ý nghĩa quyết định thắng lợi của trận then chốt; vì đây là giai đoạn lực lượng cơ động trực tiếp phối hợp tác chiến với lực lượng tại chỗ tạo sức mạnh ưu thế hơn địch, nhanh chóng đánh chiếm cụm mục tiêu, hoàn thành nhiệm vụ. Trên cơ sở thế trận đã triển khai, hai lực lượng phối hợp tiến hành lần lượt một số trận đánh kế tiếp nhau; thực hành xung phong tiến công cụm mục tiêu đầu, bao vây cụm mục tiêu tiếp theo¹.

Tiến công cụm mục tiêu đầu, bao vây cụm mục tiêu tiếp theo: kết thúc hỏa lực chuẩn bị ngắn, nắm chắc tình hình địch, hiệu quả chi viện hỏa lực của chiến dịch, lực lượng tại chỗ trên địa bàn bao vây, chia cắt, kiềm chế quân địch đổ bộ, giữ vững bàn đạp, tạo điều kiện cho các lực lượng đánh trận then chốt xung phong tiêu diệt mục tiêu. Tận dụng thế trận đó, lực lượng cơ động phối hợp chặt chẽ với lực lượng tại chỗ thực hành xung phong tiêu diệt cụm mục tiêu đầu; các lực lượng vận dụng linh hoạt thủ đoạn chiến đấu, bao vây, chia cắt, thọc sâu, cài xen, chốt chặn; liên tục tiêu hao, tiêu diệt không cho địch co cụm, rút chạy hoặc phân tuyến. Phát huy kết quả chi viện của pháo binh, phòng không, không quân của chiến dịch, lực lượng cơ động đảm nhiệm bao vây cụm mục tiêu tiếp theo hiệp đồng chặt chẽ với xe tăng, lực lượng tại chỗ thực hành vây chặt, kìm giữ, phá thế liên kết, chi viện cho mục tiêu của địch đang bị ta tiến công. Hỏa lực của lực lượng cơ động và chiến dịch chế áp sở chỉ huy, trận địa hỏa lực của tiểu đoàn bộ binh địch ở cụm mục tiêu tiếp theo, hạn chế chúng chi viện hỏa lực cho cụm mục tiêu đầu. Sau khi tiêu diệt cụm mục tiêu đầu, hai lực lượng nắm chắc nhiệm vụ, hiệp đồng, bảo đảm được bổ sung, chuyển hóa thế trận tiến công cụm mục tiêu tiếp theo.

Tiến công cụm mục tiêu tiếp theo: sau khi cụm mục tiêu đầu bị ta tiến công, lực lượng địch còn lại không còn khả năng kháng cự thường rút chạy về cụm mục tiêu chưa bị ta tiến công. Lúc này, địch sử dụng không quân, tên lửa, pháo binh bắn trùm lên khu vực, mục tiêu đã mất, chế áp trận địa hỏa lực của chiến dịch; trực thăng vũ trang bắn ngăn chặn đội hình truy kích địch rút chạy. Lực lượng địch ở cụm mục tiêu tiếp theo ổn định đội hình, chống trả quyết liệt; có thể kêu gọi hỏa lực cấp trên chi viện mạnh, yêu cầu lực lượng phía sau cơ động lên ứng cứu giải tỏa. Nắm chắc thời cơ, lực lượng cơ động và lực lượng tại chỗ trên các hướng, mũi tiến công nhanh chóng bổ sung lực lượng, điều chỉnh lại đội hình, chuyển hóa thế trận, vào triển khai áp sát địch; tham gia hỏa lực chuẩn bị ngắn cùng với pháo binh chi viện chung của chiến dịch. Khi được lệnh xung phong, các lực lượng hiệp đồng chặt chẽ với xe tăng, pháo binh thực hành xung phong tiêu diệt cụm mục tiêu trong phạm vi nhiệm vụ được giao; xử trí hiệu quả các tình huống.

Phối hợp kết thúc trận đánh. Đây là giai đoạn cuối cùng của thực hành đánh trận then chốt tiêu diệt địch đổ bộ đường không trong chiến dịch phản công. Diễn biến tác chiến càng phức tạp bao nhiêu thì vấn đề phối hợp tác chiến giữa lực lượng cơ động với lực lượng tại chỗ kết thúc trận then chốt này càng khó khăn bấy nhiêu. Căn cứ vào tình hình thực tiễn chiến trường, trận đánh có thể kết thúc trong điều kiện thuận lợi hoặc khó khăn.

Trường hợp thuận lợi: trận then chốt hoàn thành mục đích, nhiệm vụ được giao, lực lượng địch đổ bộ đường không đã bị ta tiêu diệt hoặc cơ bản bị tiêu diệt, quân địch còn lại có thể lợi dụng địa hình, điều kiện thời tiết để rút chạy. Khi có mệnh lệnh kết thúc trận đánh của tư lệnh chiến dịch, hai lực lượng phối hợp tiến hành công tác địch vận kêu gọi đầu hàng, hoặc tiêu diệt địch đang ngoan cố kháng cự, truy kích địch rút chạy trong phạm vi đảm nhiệm, tầm bắn hiệu quả. Các lực lượng chú trọng nắm tình hình tư tưởng bộ đội, giải quyết chính sách thương binh, tử sĩ, tù binh, hàng binh; lực lượng cơ động ở lại chốt giữ mục tiêu hoặc bàn giao cho lực lượng tại chỗ chốt giữ, nắm thời cơ, kết quả chi viện hỏa lực của chiến dịch, cơ động về khu vực bố trí sau chiến đấu, sẵn sàng nhận nhiệm vụ tiếp theo.

Trường hợp khó khăn: khi nhiệm vụ đánh địch đổ bộ đường không cơ bản hoàn thành nhưng lực lượng, phương tiện của ta bị tiêu hao, tổn thất lớn, khả năng tiến công suy giảm. Lực lượng địch còn lại tổ chức phân tuyến, sử dụng hỏa lực chống trả quyết liệt, ngăn chặn hướng, mũi tiến công của ta. Đồng thời, để hỗ trợ cho lực lượng đổ bộ trước đó đang bị bao vây, địch có thể tiếp tục đổ quân với quy mô lớn, gây áp lực trực tiếp, buộc chiến dịch phải phân tán đối phó. Nắm chắc tình hình, lực lượng cơ động phối hợp với lực lượng tại chỗ tiếp tục đánh địch; sẵn sàng phối hợp với lực lượng dự bị của trận đánh hoặc lực lượng dự bị chiến dịch tiêu diệt cụm quân địch, truy kích địch rút chạy. Căn cứ tình hình địch, ta, địa hình, các lực lượng chuyển hóa hình thức chiến thuật phù hợp, tiêu diệt địch còn lại hoặc địch mới đổ bộ tiếp, sau đó, nhanh chóng cơ động về khu vực bố trí sau chiến đấu, củng cố lực lượng, sẵn sàng nhận nhiệm vụ tiếp theo.

Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc (nếu xảy ra), tác chiến đổ bộ đường không của địch sẽ có sự phát triển theo hướng sử dụng vũ khí công nghệ cao, phương tiện hiện đại, nên trận then chốt tiêu diệt địch đổ bộ đường không của chiến dịch phản công sẽ diễn ra trong điều kiện khó khăn, phức tạp hơn. Để chiến đấu thắng lợi, cần nghiên cứu toàn diện các vấn đề có liên quan trong đó có phối hợp tác chiến giữa lực lượng cơ động với lực lượng tại chỗ để hoàn thiện lý luận trong điều kiện tác chiến mới.

Thượng tá, ThS. NGUYỄN TRUNG HIỀN, Nghiên cứu sinh - Học viện Lục quân
_____________________       

1 - Trận then chốt tiêu diệt địch đổ bộ đường không trong chiến dịch phản công thường xác định mục tiêu đầu là sở chỉ huy lữ đoàn bộ binh địch; mục tiêu tiếp theo là lực lượng địch còn lại ở từng khu vực, bãi đổ bộ.