Trước những tác động mạnh mẽ của toàn cầu hóa, chuyển đổi số, thách thức an ninh phi truyền thống và âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch, việc xây dựng, củng cố “thế trận lòng dân” vững chắc ở cơ sở càng trở nên cấp thiết. Điều đó đòi hỏi phải phát huy hơn nữa vai trò của các lực lượng, trong đó có dân quân tự vệ - lực lượng gần dân, sát dân, hiểu dân nhất trong thực hiện nhiệm vụ quan trọng này.

Dân quân tự vệ là lực lượng vũ trang quần chúng không thoát ly sản xuất, công tác, là “cánh tay nối dài” của Đảng, Nhà nước và Quân đội ở cơ sở. Đây là lực lượng có vai trò quan trọng, không thể thiếu trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, “thế trận lòng dân” vững chắc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Lực lượng dân quân tự vệ cùng các lực lượng tuần tra bảo vệ địa bàn.

Với phương châm hoạt động “gần dân, sát dân, vì dân”, lực lượng dân quân tự vệ chính là “cầu nối” giữa cấp ủy, chính quyền với Nhân dân; trực tiếp tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến từng hộ dân, nhất là ở địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức chính trị, trách nhiệm của người dân trong thực hiện công tác quốc phòng, quân sự địa phương; kịp thời phát hiện, phản ánh, tham mưu với cấp ủy, chính quyền xử lý hiệu quả những vấn đề phức tạp, mâu thuẫn nảy sinh tại cơ sở, duy trì an ninh, trật tự, ổn định xã hội trên địa bàn.

Cùng với đó, lực lượng dân quân tự vệ luôn tích cực tham gia lao động sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng, củng cố hệ thống chính trị ở cơ sở; thực hiện tốt phong trào dân quân tự vệ tham gia xây dựng nông thôn mới, công tác tìm kiếm, cứu nạn, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhà nước, Nhân dân, góp phần ổn định đời sống xã hội, tăng cường mối quan hệ máu thịt, gắn bó quân - dân, củng cố thế trận quốc phòng toàn dân, “thế trận lòng dân” ở cơ sở ngày càng vững chắc.

Hưởng ứng phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”, lực lượng dân quân tự vệ đã phối hợp với các lực lượng tổ chức tuần tra, canh gác bảo vệ địa bàn, giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn xã hội, tạo môi trường ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội. Chính nhờ sự hiện diện và hoạt động tích cực của lực lượng dân quân tự vệ đã góp phần nâng cao tinh thần cảnh giác, ý thức bảo vệ an ninh quốc gia của Nhân dân; hỗ trợ lực lượng chức năng trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ an toàn, môi trường sống bình yên của Nhân dân.

Bên cạnh kết quả đã đạt được, việc phát huy vai trò của dân quân tự vệ trong xây dựng, củng cố “thế trận lòng dân” vẫn còn những tồn tại, hạn chế, như: nhận thức của một số cán bộ, chiến sĩ dân quân tự vệ chưa sâu kỹ, dẫn đến việc triển khai thực hiện có thời điểm còn mang tính hình thức; kỹ năng tuyên truyền, thuyết phục, vận động quần chúng có mặt chưa đáp ứng được so với yêu cầu, nhất là trong xử lý tình huống, giải quyết những vướng mắc, kiến nghị của người dân hiệu quả chưa cao. Việc bảo đảm cơ sở vật chất, điều kiện huấn luyện, chế độ chính sách đối với dân quân tự vệ ở một số địa phương còn hạn hẹp nên tác động, ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng, hiệu quả hoạt động của lực lượng này, v.v.

Hiện nay, trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, quá trình chuyển đổi số, cùng những thách thức an ninh phi truyền thống, như: thiên tai, dịch bệnh, an ninh mạng,… cũng như sự chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch, phản động, đặt ra yêu cầu phải phát huy hơn nữa vai trò của lực lượng dân quân tự vệ trong xây dựng, củng cố “thế trận lòng dân” ở cơ sở. Để đạt hiệu quả cao, các địa phương, cơ quan quân sự các cấp cần tập trung thực hiện tốt một số nội dung giải pháp chủ yếu sau:

Một là, thường xuyên giáo dục nâng cao nhận thức chính trị, tư tưởng cho lực lượng dân quân tự vệ. Đây là giải pháp quan trọng hàng đầu nhằm xây dựng, củng cố vững chắc “thế trận lòng dân” trong tình hình hiện nay. Theo đó, các địa phương cần tăng cường giáo dục, quán triệt sâu sắc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; nhiệm vụ quốc phòng, quân sự địa phương; vị trí, vai trò của dân quân tự vệ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đồng thời, chú trọng giáo dục truyền thống yêu nước, truyền thống đấu tranh cách mạng của dân tộc, của Quân đội và địa phương, giúp cán bộ, chiến sĩ dân quân tự vệ nhận thức rõ trách nhiệm của mình trong tham gia xây dựng cơ sở chính trị vững mạnh, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với cấp ủy, chính quyền địa phương.

Cùng với đó, thường xuyên cập nhật tình hình thời sự trong nước, quốc tế; thông tin kịp thời về âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch để nâng cao “sức đề kháng” tư tưởng, có khả năng nhận diện, phân biệt đúng - sai, không dao động trước các thông tin xấu độc cho lực lượng dân quân tự vệ. Qua đó, chủ động tuyên truyền, định hướng dư luận, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng ở cơ sở.

Để công tác giáo dục đạt hiệu quả cao, các địa phương cần đổi mới nội dung, phương pháp theo hướng thiết thực, dễ hiểu, dễ nhớ, phù hợp với đặc điểm của lực lượng dân quân tự vệ. Kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục tập trung với sinh hoạt chính trị tại cơ sở; giữa học tập lý luận với thực tiễn hoạt động dân vận, giúp dân phòng chống thiên tai, xây dựng nông thôn mới, giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn. Thông qua thực tiễn công tác, cán bộ, chiến sĩ dân quân tự vệ sẽ củng cố thêm tình cảm gắn bó máu thịt với Nhân dân, xây dựng “thế trận lòng dân” ngày càng vững chắc, góp phần thực hiện tốt công tác quốc phòng, quân sự địa phương, giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội ở cơ sở.

Hai là, tăng cường tập huấn, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng dân vận cho cán bộ, chiến sĩ dân quân tự vệ. Nội dung tập huấn, bồi dưỡng cần toàn diện nhưng thiết thực, có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào quan điểm, chủ trương, đường lối, các nghị quyết của Đảng về công tác dân vận trong tình hình mới; trang bị cho cán bộ, chiến sĩ dân quân tự vệ các kỹ năng cơ bản, như: tuyên truyền, vận động quần chúng; nắm bắt tình hình địa bàn, dư luận xã hội; xử lý tình huống phát sinh ở cơ sở; kỹ năng giao tiếp, ứng xử linh hoạt, phù hợp với từng đối tượng, nhất là ở địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đồng thời, tăng cường mô phỏng, thực hành xử lý các tình huống cụ thể nhằm rèn luyện, nâng cao năng lực, kỹ năng ứng phó của cán bộ, chiến sĩ trong tiếp nhận, xử lý thông tin từ Nhân dân bảo đảm linh hoạt, nhạy bén. Thông qua đó, phát hiện sớm, kịp thời tham mưu, giải quyết hiệu quả những vấn đề phức tạp, mâu thuẫn phát sinh, phát huy tốt vai trò là “cầu nối” trực tiếp giữa Đảng, Nhà nước, Quân đội với Nhân dân, góp phần tạo dựng lòng tin, sự đồng thuận trong cộng đồng, củng cố, nâng cao sức mạnh “thế trận lòng dân” tại địa phương, cơ sở.

Dân quân tự vệ cùng các các lực lượng giúp Nhân dân khắc phục hậu quả thiên tai.

Ba là, tích cực tham gia các cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước tại địa phương. Lực lượng dân quân tự vệ cần tích cực tham gia lao động sản xuất, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, phát huy sức mạnh tổng hợp, thúc đẩy sự phát triển bền vững của địa phương. Đồng thời, xung kích, đi đầu trong các cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước, tạo sức lan tỏa tích cực trong cộng đồng, xây dựng tinh thần đoàn kết, khơi dậy ý chí vươn lên, trách nhiệm của Nhân dân trong xây dựng, phát triển của quê hương, đất nước. Bên cạnh đó, dân quân tự vệ chủ động tham gia các hoạt động an sinh xã hội, xóa đói, giảm nghèo, hỗ trợ gia đình chính sách, hoàn cảnh khó khăn ở địa phương. Từ đó, hình ảnh và uy tín của lực lượng dân quân tự vệ ngày càng được khẳng định, nâng cao, củng cố tình cảm gắn bó mật thiết với Nhân dân, xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc, làm nền tảng để xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại.

Bốn là, tiếp tục kiện toàn tổ chức, nâng cao chất lượng huấn luyện dân quân tự vệ, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới. Các địa phương tiếp tục rà soát, điều chỉnh, kiện toàn tổ chức lực lượng dân quân tự vệ có cơ cấu hợp lý, phù hợp với đặc điểm địa bàn, ngành nghề, lĩnh vực; chú trọng xây dựng lực lượng dân quân thường trực, cơ động ở các địa bàn trọng điểm, biên giới, vùng sâu, vùng xa. Thường xuyên nâng cao chất lượng chính trị, tỷ lệ đảng viên, làm cơ sở để nâng cao chất lượng tổng hợp, xây dựng lực lượng dân quân tự vệ “vững mạnh, rộng khắp”.

Cùng với đó, đẩy mạnh đổi mới, nâng cao chất lượng huấn luyện theo phương châm “cơ bản, thiết thực, chất lượng”, sát với nhiệm vụ, đối tượng, thực tế cơ sở, nâng cao trình độ chuyên môn, khả năng ứng phó linh hoạt cho lực lượng dân quân tự vệ. Đặc biệt, trong thời đại số, không gian mạng trở thành một “mặt trận” quan trọng trong xây dựng, củng cố “thế trận lòng dân”. Do đó, cần chú trọng trang bị kiến thức, kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin, tham gia đấu tranh trên không gian mạng, tích cực, lan tỏa thông tin tích cực, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch cho lực lượng dân quân tự vệ. Mặt khác, các địa phương cần quan tâm chăm lo bảo đảm đầy đủ cơ sở vật chất, có chế độ, chính sách đãi ngộ phù hợp để tạo động lực, khích lệ cán bộ, chiến sĩ dân quân tự vệ yên tâm công tác, cống hiến, góp phần xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Năm là, tăng cường công tác phối hợp giữa dân quân tự vệ với các tổ chức chính trị - xã hội tại địa phương nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp trong xây dựng “thế trận lòng dân”. Để thực hiện tốt giải pháp này, cần xây dựng quy chế, kế hoạch phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa cơ quan quân sự địa phương với các tổ chức chính trị - xã hội trong triển khai các phong trào, cuộc vận động ở địa phương, cơ sở. Nội dung phối hợp tập trung vào thực hiện các hoạt động thiết thực, như: tuyên truyền giáo dục truyền thống yêu nước; vận động Nhân dân chấp hành pháp luật; tham gia xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh; phòng, chống thiên tai, dịch bệnh; giữ gìn an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội, v.v. Qua đó, nâng cao hiệu quả công tác dân vận, tạo sự đồng thuận trong xã hội, tăng cường niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ. Đồng thời, phát huy vai trò nòng cốt của lực lượng dân quân tự vệ trong xây dựng cơ sở chính trị vững mạnh, củng cố mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa lực lượng vũ trang với Nhân dân, không ngừng củng cố “thế trận lòng dân”, bảo đảm quốc phòng, an ninh ở cơ sở ngày càng ổn định, phát triển bền vững.

“Thế trận lòng dân” chính là “pháo đài” bất khả xâm phạm trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong kỷ nguyên phát triển mới, cần tiếp tục phát huy hơn nữa vai trò của lực lượng dân quân tự vệ trong xây dựng, củng cố “thế trận lòng dân” ngày càng vững chắc. Khi Nhân dân tin tưởng, ủng hộ, đồng hành cùng cấp ủy, chính quyền địa phương thì quốc phòng, an ninh sẽ được xây dựng vững mạnh ngay từ cơ sở, tạo nền tảng vững chắc để đất nước phát triển phồn vinh, hạnh phúc./.

Đại tá VŨ VĂN HOÀI, Phó Chủ nhiệm Chính trị Quân khu 3

Thượng tá, TS. LÊ VIẾT THÔNG, Chủ nhiệm Bộ môn Công tác đảng, công tác chính trị trong công tác quân sự, quốc phòng địa phương, Khoa Công tác đảng, công tác chính trị, Học viện Chính trị