Đối ngoại quốc phòng về văn hóa là một nội dung quan trọng trong tổng thể đối ngoại quốc phòng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa bằng biện pháp hòa bình. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, lĩnh vực này đã có bước phát triển cả về phạm vi và chiều sâu, song cũng đặt ra những yêu cầu mới cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Quán triệt và thực hiện nhất quán đường lối “đối ngoại độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại; phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế của đất nước”¹, những năm qua, công tác hội nhập quốc tế và đối ngoại quốc phòng được Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng triển khai chủ động, tích cực, linh hoạt, hiệu quả, là một trong những trụ cột của đối ngoại đảng, ngoại giao nhà nước, đối ngoại nhân dân. Trong đó, đối ngoại quốc phòng về văn hóa từng bước khẳng định vai trò, vị thế trong tổng thể đối ngoại quốc phòng, gắn với yêu cầu xây dựng lòng tin chiến lược và phát huy “sức mạnh mềm” văn hóa trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Đại tướng Phan Văn Giang và Thượng tướng Đổng Quân trao đổi khi tham quan tàu của Hải quân Trung Quốc. Nguồn: qdnd.vn

Hệ thống cơ chế, quy chế, chương trình, kế hoạch về đối ngoại quốc phòng từng bước được xây dựng, hoàn thiện theo hướng đồng bộ, thống nhất, tạo hành lang pháp lý cho việc triển khai các hoạt động đối ngoại quốc phòng về văn hóa. Quan hệ hợp tác quốc phòng được thiết lập, mở rộng với hơn 100 quốc gia và tổ chức quốc tế, hình thành mạng lưới đối tác rộng khắp, là nền tảng quan trọng để thúc đẩy các hoạt động giao lưu, hợp tác văn hóa trong lĩnh vực quốc phòng đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả. Các hình thức, như: giao lưu văn hóa - nghệ thuật, thể thao quân sự, triển lãm, hội thảo, “Ngày Việt Nam ở nước ngoài”, “Ngày hội văn hóa quân dân”,… được duy trì thường xuyên, mở rộng về quy mô, đa dạng về nội dung, từng bước nâng cao tính chuyên nghiệp và hiệu quả.

Đối ngoại quốc phòng về văn hóa đã tạo nhiều “điểm sáng” mang đậm dấu ấn “Bộ đội Cụ Hồ”. Đáng chú ý, từ năm 2014, Việt Nam chính thức cử lực lượng Quân đội tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc, đánh dấu bước phát triển mới về hội nhập quốc tế trong lĩnh vực quốc phòng. Thông qua các hoạt động như tổ chức “Tuần lễ văn hóa” tại UNISFA (khu vực Abyei) và UNMISS (Nam Sudan), Việt Nam không chỉ khẳng định trách nhiệm quốc tế, mà còn lan tỏa hiệu quả hình ảnh đất nước, con người và phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới. Cùng với đó, sự tham gia của đội tuyển “Đội quân Văn hóa” tại các kỳ Hội thao Quân sự quốc tế (Army Games) và các hoạt động giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới đã trở thành kênh quảng bá sinh động bản sắc văn hóa dân tộc, góp phần củng cố “thế trận lòng dân”, xây dựng biên giới hòa bình, hợp tác, phát triển; nâng cao uy tín, vị thế quốc gia và làm sâu sắc nội dung đối ngoại quốc phòng về văn hóa

Mặc dù đạt nhiều thành tựu nổi bật, song trước bối cảnh hội nhập sâu rộng và sự chống phá tinh vi của các thế lực thù địch trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, công tác này vẫn bộc lộ một số hạn chế nhất định. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới, nâng cao hiệu quả đối ngoại quốc phòng về văn hóa, bảo đảm linh hoạt, thực chất nhưng vẫn kiên định nguyên tắc, bản sắc chính trị. Trên cơ sở đó, cần tập trung thực hiện một số giải pháp chủ yếu sau:

Một là, hoàn thiện cơ chế, chính sách, tăng cường quản lý hoạt động đối ngoại quốc phòng về văn hóa. Thực tiễn cho thấy, cơ chế quản lý và phối hợp hiện hành vẫn còn hạn chế, chưa theo kịp sự thay đổi nhanh của môi trường hoạt động mới. Tính đồng bộ trong điều hành, chia sẻ thông tin và chuẩn hóa quy trình triển khai chưa cao, ảnh hưởng đến hiệu quả tổng thể của hoạt động. Vì vậy, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm “bảo đảm sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, sự quản lý tập trung của Nhà nước đối với các hoạt động đối ngoại”; cụ thể hóa tinh thần Việt Nam “là bạn, là đối tác tin cậy, là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế”² thành định hướng xuyên suốt trong tổ chức thực hiện đối ngoại quốc phòng về văn hóa.

Tiếp tục cụ thể hóa các nghị quyết, kết luận của Đảng, Quân ủy Trung ương về hội nhập quốc tế và đối ngoại quốc phòng³ thành các quy chế phối hợp liên ngành, quy trình tổ chức hoạt động. Chủ động nghiên cứu, ứng dụng phương thức quản trị hiện đại trong theo dõi, đánh giá và kiểm tra hoạt động. Xác lập rõ đầu mối quản lý, quy trình điều hành và cơ chế phối hợp trong các cấp, các ngành, bảo đảm tính thống nhất trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá theo hướng lượng hóa mức độ hiệu quả, sức lan tỏa và giá trị hợp tác của từng loại hình hoạt động, gắn với yêu cầu củng cố lòng tin chiến lược, quảng bá hình ảnh quốc gia và nâng cao hiệu quả đối ngoại quốc phòng về văn hóa.

Hai là, đổi mới nội dung, hình thức, nâng cao chất lượng giao lưu, hợp tác quốc phòng về văn hóa. Thực tiễn cho thấy, hoạt động đối ngoại quốc phòng về văn hóa còn dàn trải, thiếu trọng tâm, nội dung còn thiên về giới thiệu, biểu diễn. Do đó, cần chuyển mạnh từ “giao lưu” sang “hợp tác thực chất, bền vững”, gắn với mục tiêu chiến lược và hiệu quả lâu dài. Tập trung rà soát, sắp xếp các chương trình theo đối tác, lĩnh vực, cấp độ hợp tác để xác định trọng tâm. Nội dung cần được chuẩn hóa theo hướng thiết thực, tập trung vào đào tạo, trao đổi chuyên môn, nghiên cứu khoa học, xây dựng môi trường văn hóa trong quân đội, gắn với các thỏa thuận đã ký kết. Mỗi chương trình cần cụ thể hóa nội dung, lộ trình và sản phẩm đầu ra, bảo đảm tính khả thi và giá trị hợp tác thực chất.

Đại tướng Phan Văn Giang chủ trì Lễ đón Ngài Pete Hegseth, Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ thăm chính thức Việt Nam, tháng 11/2025. Nguồn: qdnd.vn

Cần tiếp tục đổi mới hình thức tổ chức theo hướng linh hoạt, hiện đại; tăng cường ứng dụng công nghệ số trong giao lưu trực tuyến, triển lãm số, quảng bá văn hóa quân sự, kết hợp chặt chẽ giữa trực tiếp và trực tuyến nhằm mở rộng không gian tương tác, tiết kiệm nguồn lực. Tập trung nâng cao chất lượng các hoạt động có chiều sâu như hội thảo khoa học về văn hóa quốc phòng, trao đổi kinh nghiệm xây dựng môi trường văn hóa trong quân đội, hợp tác bảo tồn, phát huy di sản văn hóa quân sự; các hoạt động của lực lượng Quân đội tham gia gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc. Lựa chọn, nâng tầm một số hoạt động tiêu biểu trở thành điểm nhấn có sức lan tỏa khu vực và quốc tế. Trong quá trình triển khai, “chú trọng các hoạt động quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam”⁴ và hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới; đồng thời, chủ động tiếp thu tinh hoa văn hóa quốc tế, giữ vững bản sắc và nền tảng tư tưởng trong hội nhập.

Ba là, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đối ngoại quốc phòng về văn hóa. Hiện nay, năng lực ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp đa văn hóa, tổ chức và điều hành hoạt động đối ngoại của một bộ phận cán bộ còn chưa đáp ứng yêu cầu hội nhập ngày càng sâu rộng. Vì vậy, cần tập trung xây dựng công tác đối ngoại quốc phòng nói chung, đối ngoại quốc phòng về văn hóa nói riêng “…toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp với đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, trình độ chuyên môn cao”⁵.

Theo đó, cần đổi mới nội dung, chương trình đào tạo, bồi dưỡng theo hướng chuyên sâu, sát thực tiễn; phân nhóm đối tượng để thiết kế nội dung phù hợp, bảo đảm tính thiết thực, hiệu quả. Tăng cường đào tạo ngoại ngữ chuyên ngành; chú trọng rèn luyện kỹ năng giao tiếp đa văn hóa, năng lực số và truyền thông, cùng năng lực tổ chức, điều hành và xử lý tình huống trong môi trường quốc tế thông qua các hình thức thực hành, diễn tập và tham gia trực tiếp các hoạt động hợp tác. Đồng thời, xây dựng đội ngũ nòng cốt theo hướng chuyên trách, có cơ chế đặc thù để thu hút, trọng dụng và phát triển các chuyên gia am hiểu luật pháp, thông lệ quốc tế, có khả năng tham mưu, điều phối, quản lý hoạt động; gắn đào tạo với quy hoạch, sử dụng và đánh giá cán bộ, lấy kết quả thực tiễn làm thước đo chủ yếu. Qua đó, từng bước nâng cao tính chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong điều kiện hội nhập ngày càng sâu rộng.

Bốn là, tăng cường liên kết, phối hợp và bám cơ sở trong đối ngoại quốc phòng về văn hóa. Sự phối hợp giữa các lực lượng trong công tác đối ngoại quốc phòng về văn hóa hiện nay còn thiếu chặt chẽ, chưa phát huy đầy đủ vai trò của địa phương và cơ sở. Vì vậy, cần tăng cường phối hợp thực chất giữa các cơ quan, đơn vị trong Quân đội với cấp ủy, chính quyền và lực lượng chức năng địa phương trong tổ chức hoạt động đối ngoại quốc phòng về văn hóa; đặt trong chỉnh thể thống nhất với đối ngoại đảng, ngoại giao nhà nước và đối ngoại nhân dân. Tập trung triển khai ở các khu vực biên giới, cửa khẩu, hải đảo và địa bàn chiến lược, nơi diễn ra giao thoa văn hóa trực tiếp, bảo đảm duy trì thường xuyên các hoạt động giao lưu văn hóa, nghệ thuật, thể thao quốc phòng gắn với yêu cầu nhiệm vụ đối ngoại.

Cần phát triển các mô hình phối hợp thực chất giữa đơn vị, địa phương và lực lượng nước bạn, trong đó giao lưu kết nghĩa, giao lưu nhân dân và các mô hình “Ngày hội văn hóa - quốc phòng” khu vực biên giới giữ vai trò nòng cốt. Các mô hình này cần được gắn kết với các hoạt động hỗ trợ dân sinh, y tế, văn hóa - xã hội để không chỉ gia tăng mức độ hiểu biết và tin cậy lẫn nhau mà còn tạo dựng nền tảng xã hội bền vững cho quan hệ quốc phòng. Qua đó, tăng cường không gian văn hóa đối ngoại ở cơ sở, từng bước củng cố “thế trận văn hóa” trong thế trận quốc phòng toàn dân.

Nâng cao hiệu quả đối ngoại quốc phòng về văn hóa là phương thức quan trọng góp phần gia tăng tiềm lực quốc phòng, củng cố sức mạnh tổng hợp quốc gia, mở rộng quan hệ đối ngoại và tạo dựng môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển đất nước. Đây là nhiệm vụ mang tính chiến lược, vừa cấp bách vừa lâu dài, đồng thời là khâu đột phá trong xây dựng thế và lực, phục vụ sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Vì vậy, cần triển khai đồng bộ các giải pháp, bảo đảm thống nhất, liên thông giữa các cấp, các ngành và toàn quân, qua đó phát huy cao nhất sức mạnh mềm văn hóa trong xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Thượng tá, TS. ĐỖ LINH GIANG, Chủ nhiệm Khoa Quản lý văn hóa, Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội
_________________             

1 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb CTQGST, H. 2026, tr. 117.

2 - Sđd, tr. 117.

3 - Nghị quyết số 59-NQ/TW, ngày 24/01/2025 của Bộ Chính trị (khóa XIII) về Hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Kết luận số 53-KL/TW, ngày 28/4/2023 của Bộ Chính trị (khoá XIII) về Hội nhập quốc tế và đối ngoại quốc phòng đến năm 2030 và những năm tiếp theo; Nghị quyết số 2662-NQ/QUTW, ngày 26/02/2024 của Quân ủy Trung ương về Hội nhập quốc tế và đối ngoại quốc phòng đến năm 2030 và những năm tiếp theo.

4 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb CTQGST, H. 2026, tr. 119.

5 - Sđd, tr. 118.