Thực hiện mục tiêu xây dựng Quân chủng Phòng không - Không quân tiến thẳng lên hiện đại, những năm qua, Viện Kỹ thuật Phòng không - Không quân luôn bám sát chức năng, nhiệm vụ, chủ động tham mưu và triển khai hiệu quả công tác nghiên cứu khoa học, giải quyết kịp thời những vấn đề thuộc lĩnh vực kỹ thuật phòng không, không quân, phục vụ tốt nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, quản lý vùng trời của Quân chủng.

Thượng tướng Lê Huy Vịnh, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng kiểm tra Chương trình nghiên cứu, sản xuất vật tư bảo đảm cho trang bị kỹ thuật của Viện.

Đặc biệt, trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, nhất là trên lĩnh vực quân sự, làm xuất hiện các phương thức, phương tiện tiến công đường không mới, hiện đại, đặt ra những thách thức lớn trong tác chiến đối không, Đảng ủy, chỉ huy Viện đã quán triệt sâu sắc Nghị quyết số 1953-NQ/ĐU, ngày 28/02/2025 của Đảng ủy Quân chủng Phòng không - Không quân về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân chủng, chủ động nghiên cứu, đề xuất và được Bộ Quốc phòng, Quân chủng phê duyệt triển khai nhiệm vụ phát triển sản phẩm chiến lược nhằm tăng cường khả năng tác chiến phòng không trong điều kiện mới. Đây là nhiệm vụ nặng nề, phức tạp, để thành công đòi hỏi hội tụ nhiều yếu tố, từ quyết tâm chính trị, tinh thần đổi mới, sáng tạo, dấn thân, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm đến các nguồn lực bảo đảm, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao; hệ thống cơ sở hạ tầng, trang thiết bị nghiên cứu hiện đại, cùng sự hỗ trợ, hợp tác và chuyển giao công nghệ từ các đối tác trong và ngoài nước, v.v.

Thực hiện điều đó, trước hết, Viện tập trung lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng, hoàn thiện chương trình, kế hoạch triển khai nghiên cứu, phát triển sản phẩm chiến lược. Ngay sau khi được giao nhiệm vụ, Viện đã tổ chức rà soát, đánh giá tổng thể nền tảng công nghệ đã làm chủ; đồng thời, chủ động nghiên cứu sâu về tính năng kỹ thuật, chiến thuật của các loại phương tiện bay không người lái (UAV) đã và đang được sử dụng trong các cuộc xung đột quân sự gần đây trên thế giới để xây dựng cấu hình sản phẩm chiến lược phù hợp với yêu cầu tác chiến và điều kiện thực tiễn của Quân đội ta, trình các cơ quan chức năng thẩm định, phê duyệt.

Trên cơ sở đó, tập trung xây dựng chương trình, kế hoạch triển khai với lộ trình, bước đi cụ thể theo từng giai đoạn, bảo đảm tính kế thừa và phát triển. Trong đó, chú trọng giải quyết hài hòa giữa số lượng, chất lượng và giá thành sản phẩm; định hướng nâng cấp, bổ sung tính năng, thông số kỹ thuật đối với các trang bị đã sản xuất, bảo đảm đồng bộ với cấu hình sản phẩm chiến lược đã được xác định. Đồng thời, nghiên cứu, đề xuất các phương án đầu tư phát triển phòng thí nghiệm, trang thiết bị nghiên cứu hiện đại; xây dựng, kiện toàn các tổ công tác nòng cốt và lựa chọn đối tác phối hợp nghiên cứu đủ năng lực triển khai nhiệm vụ. Bằng các giải pháp thiết thực, hiệu quả, đến nay, Viện đã hoàn thiện chương trình, kế hoạch chi tiết về nghiên cứu, phát triển sản phẩm chiến lược, trong đó có “Tổ hợp phương tiện bay không người lái chống phương tiện bay không người lái”. Đây là cơ sở quan trọng để Viện lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành triển khai nhiệm vụ; kiểm tra tiến độ và kịp thời hỗ trợ các đơn vị tháo gỡ khó khăn trong quá trình thực hiện, tạo nền tảng vững chắc để đẩy nhanh tiến độ, nâng cao chất lượng nghiên cứu, phát triển sản phẩm chiến lược.

Cùng với đó, Viện chủ động nghiên cứu, tham mưu và trực tiếp tổ chức triển khai các phương án đầu tư nhằm nâng cao tiềm lực khoa học, công nghệ, trọng tâm là hệ thống cơ sở hạ tầng, phòng thí nghiệm và trang thiết bị phục vụ nghiên cứu, đáp ứng yêu cầu phát triển các sản phẩm chiến lược. Thực tiễn cho thấy, nghiên cứu, phát triển sản phẩm chiến lược, nhất là “Tổ hợp phương tiện bay không người lái chống phương tiện bay không người lái” - một tổ hợp khí tài, trang bị có tính tích hợp cao, bao gồm radar, UAV và hệ thống điều khiển trung tâm,… đòi hỏi phải có hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại, trang bị đo lường, kiểm định có độ chính xác cao, đủ khả năng hỗ trợ kiểm tra, hiệu chỉnh và tối ưu hóa các tham số kỹ thuật. Đây là điều kiện then chốt để rút ngắn chu trình nghiên cứu, giảm chi phí từ khâu thiết kế, chế tạo đến thử nghiệm và sớm đưa sản phẩm vào thực tiễn sử dụng.

Để triển khai hiệu quả nhiệm vụ này, Viện đã thành lập Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng phòng thí nghiệm để lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành và tham mưu công tác đầu tư, mua sắm trang thiết bị. Quá trình tổ chức thực hiện, chú trọng phát huy vai trò, trách nhiệm của các cán bộ phòng và đội ngũ nghiên cứu viên giàu kinh nghiệm trong việc tổng hợp nhu cầu, đề xuất nâng cấp các hạng mục trang bị; trên cơ sở đó, xây dựng danh mục mua sắm, đặt hàng từ các nhà sản xuất uy tín trong và ngoài nước, bảo đảm tính đồng bộ, hiện đại, phù hợp với yêu cầu kỹ thuật và khả năng nguồn lực đầu tư. Đồng thời, đẩy mạnh phong trào nghiên cứu khoa học, sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, hướng trọng tâm vào thiết kế, chế tạo các trang thiết bị phục vụ trực tiếp cho nghiên cứu, thử nghiệm nhằm tiết kiệm nguồn lực; chủ động giải quyết những vấn đề mới, phức tạp nảy sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Đến nay, Viện đã cơ bản hoàn thành các hạng mục đầu tư, nâng cấp cơ sở hạ tầng và hệ thống phòng thí nghiệm; trong đó, có trang bị mô phỏng “bán tự nhiên” cùng nhiều thiết bị đo lường, kiểm định hiện đại, đồng bộ, bước đầu đáp ứng tốt yêu cầu nghiên cứu, phát triển sản phẩm chiến lược trong thời gian tới.

Cùng với đầu tư chiều sâu hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, trang thiết bị phục vụ nghiên cứu, Viện đặc biệt chú trọng xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, xác định đây là yếu tố then chốt, cốt lõi quyết định sự thành công không chỉ của nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển sản phẩm chiến lược mà còn quyết định sự phát triển của Viện trong tương lai. Theo đó, Viện đặt ra mục tiêu xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, cơ cấu hợp lý, đồng bộ về chuyên ngành, chuẩn hóa về trình độ chuyên môn, có năng lực, trí tuệ, đủ khả năng độc lập nghiên cứu, thực hiện các đề tài, dự án khoa học, công nghệ về kỹ thuật phòng không, không quân. Những năm qua, Viện đã không ngừng củng cố, xây dựng và phát triển tổ chức, lực lượng nghiên cứu theo hướng tinh, gọn, chuyên sâu, ưu tiên xây dựng, phát triển đội ngũ cán bộ khoa học trẻ, chuyên gia đầu ngành, cán bộ ở các lĩnh vực then chốt, mũi nhọn. Hiện nay, đội ngũ cán bộ nghiên cứu của Viện có cơ cấu hợp lý, đồng bộ, với 95% có trình độ thạc sĩ trở lên, trong đó gần 20% là tiến sĩ; nhiều đồng chí được đào tạo cơ bản, có kinh nghiệm thực tiễn, từng trực tiếp tham gia các nhiệm vụ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, cải tiến trang bị kỹ thuật cho Quân chủng và Bộ Quốc phòng. Với lực lượng nòng cốt này, Viện đã từng bước làm chủ về thiết kế, chế tạo và tích hợp nhiều loại trang bị kỹ thuật hiện đại, tiêu biểu là các loại radar cảnh giới tầm trung; hệ thống phân biệt địch - ta; các dòng UAV, cùng nhiều trang bị, vật tư kỹ thuật khác.

Cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng kiểm tra năng lực nghiên cứu, sản xuất UAV tại Viện.

Nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện, Viện tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, giao nhiệm vụ phù hợp với thế mạnh các phòng nghiên cứu chuyên ngành, nòng cốt là Phòng Nghiên cứu phương tiện bay không người lái, Phòng Nghiên cứu vũ khí phòng không tầm thấp và Phòng Nghiên cứu radar, nhằm nghiên cứu, tích hợp, nâng cấp, bổ sung các tính năng kỹ thuật để phát triển thành các sản phẩm chiến lược theo đúng cấu hình đã được xác định. Trọng tâm là đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ mới, tiên tiến, nhất là trí tuệ nhân tạo (AI) và các thuật toán xử lý tín hiệu hiện đại trong điều khiển, phát hiện, nhận dạng và đánh giá mục tiêu nhằm nâng cao cự ly phát hiện, tăng khả năng nhận dạng và phân loại mục tiêu cho các hệ thống radar; nâng cao hiệu quả đánh chặn, tăng tính linh hoạt, độ chính xác và khả năng phối hợp tác chiến của các UAV. Cùng với đó, Viện đã lựa chọn, thành lập 01 nhóm nghiên cứu liên ngành và 02 nhóm nghiên cứu mạnh chuyên sâu về công nghệ AI và phát triển phần mềm; xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các phòng, nhóm nghiên cứu chuyên ngành, tạo sức mạnh tổng hợp, nâng cao chất lượng nghiên cứu, rút ngắn thời gian phát triển, từng bước làm chủ các công nghệ lõi, đáp ứng yêu cầu nghiên cứu, phát triển các sản phẩm chiến lược trong tình hình mới.

Nghiên cứu, phát triển sản phẩm chiến lược là nhiệm vụ mới, phức tạp, do phải tích hợp nhiều công nghệ hiện đại, vì vậy, cùng với phát huy nội lực, Viện đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ; chủ động tận dụng, kế thừa các thành tựu nghiên cứu trong nước và thế giới, tranh thủ trình độ công nghệ, trang thiết bị và kinh nghiệm của các đối tác, tạo sức mạnh tổng hợp trong triển khai nhiệm vụ. Theo đó, cùng với tham gia tiếp nhận, chuyển giao công nghệ từ các đối tác nước ngoài thông qua các chương trình hợp tác của Nhà nước, Bộ Quốc phòng, Viện chú trọng tổ chức các hội thảo khoa học chuyên sâu nhằm trao đổi học thuật, cập nhật xu hướng công nghệ mới và chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu, phát triển sản phẩm chiến lược. Đồng thời, chủ động mở rộng liên kết, hợp tác với các trung tâm nghiên cứu và nhà máy quốc phòng có thế mạnh về các lĩnh vực liên quan, nhằm chia sẻ tri thức, khai thác hiệu quả hệ thống phòng thí nghiệm, mô phỏng, trang thiết bị nghiên cứu hiện đại phục vụ trực tiếp cho nhiệm vụ.

Thời gian qua, Viện đã phối hợp với Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội nghiên cứu các giải pháp thiết kế, nâng cao năng lực radar trinh sát; phối hợp với Tổng cục Công nghiệp quốc phòng triển khai các nhiệm vụ thiết kế xe chiến đấu, xe phóng - nạp UAV, ngòi nổ và các thành phần bảo đảm kỹ thuật; liên kết với Học viện Kỹ thuật quân sự để phát triển các ứng dụng AI, hệ thống chỉ huy, điều khiển tự động, xử lý, phân tích thông tin, v.v. Qua đó, từng bước tiếp cận, làm chủ các công nghệ lõi; tích lũy kinh nghiệm tổ chức nghiên cứu theo mô hình liên ngành, liên kết giữa nghiên cứu - thử nghiệm - sản xuất. Đến nay, Viện đã làm chủ các nội dung nghiên cứu cơ bản và một số công nghệ quan trọng, tạo tiền đề vững chắc để triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển sản phẩm chiến lược giai đoạn tiếp theo với quy mô, mức độ tích hợp và yêu cầu kỹ thuật cao hơn.

Phát huy những kết quả đạt được, thời gian tới, Viện Kỹ thuật Phòng không - Không quân tiếp tục rà soát, bổ sung, hoàn thiện chương trình, kế hoạch nghiên cứu giai đoạn tiếp theo sát yêu cầu nhiệm vụ bảo đảm kỹ thuật, bảo đảm trang bị của Quân chủng. Đồng thời, tích cực nghiên cứu, tham mưu với cấp trên các chủ trương, giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về cơ chế, chính sách, nhất là các quy định đặc thù đối với nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển sản phẩm chiến lược và hợp tác quốc tế nhằm tạo điều kiện thuận lợi trong triển khai các chương trình liên kết nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, trao đổi thông tin, mua sắm trang thiết bị, tận dụng các thành tựu khoa học, công nghệ trong nước và thế giới.

Với quyết tâm cao và giải pháp khoa học, Viện phấn đấu đẩy nhanh tiến độ, nâng cao chất lượng nghiên cứu phát triển sản phẩm chiến lược, khẳng định vị thế là trung tâm nghiên cứu hàng đầu Quân chủng, Bộ Quốc phòng về lĩnh vực kỹ thuật phòng không, không quân, góp phần xây dựng Quân chủng, Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới.

Đại tá, TS. TRẦN NGỌC HÀ, Viện trưởng