Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt coi trọng đội ngũ cán bộ và công tác cán bộ. Theo Người, để cân nhắc, sử dụng và đào tạo cán bộ đúng đắn, hiệu quả, vấn đề có ý nghĩa quyết định trước hết là phải đánh giá đúng cán bộ. Những quan điểm, chỉ dẫn của Bác về vấn đề này đến nay vẫn còn nguyên giá trị, là cơ sở để lãnh đạo, chỉ huy các đơn vị cơ sở vận dụng trong quá trình đánh giá cán bộ một cách đúng đắn, khoa học, hiệu quả.

Cán bộ là nhân tố “rất trọng yếu”, “rất cần kíp”, có ý nghĩa quyết định đối với sự thành bại của sự nghiệp cách mạng. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Công việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”¹. Từ đó, Người yêu cầu Đảng phải chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ với tinh thần “nuôi dạy cán bộ” như người làm vườn tận tụy vun trồng những cây cối quý báu; phải trọng nhân tài, trọng cán bộ, trân trọng mỗi con người có ích cho công việc chung của Đảng và dân tộc.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước với 43 Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân tại Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua toàn quân lần thứ ba, được tổ chức tại Hà Nội, ngày 07/5/1956. Ảnh tư liệu TTXVN

1. Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đánh giá cán bộ

Đánh giá cán bộ có vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác cán bộ. Nếu cán bộ là gốc của mọi công việc thì đánh giá đúng cán bộ là gốc của công tác cán bộ. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đi sâu, làm rõ công tác cán bộ gồm nhiều khâu liên hoàn, như đánh giá cán bộ, huấn luyện cán bộ, sử dụng cán bộ, cất nhắc cán bộ, chính sách cán bộ,… trong đó đánh giá cán bộ được coi là điểm khởi đầu, là cơ sở để thực hiện tất cả các khâu còn lại. Nhờ đánh giá cán bộ mà biết rõ những mặt mạnh - yếu, hay - dở của họ để bố trí, sử dụng cán bộ hợp lý, tránh được nguy cơ “thợ rèn thì bảo đi đóng tủ, thợ mộc thì bảo đi rèn dao”². Thông qua đó để giúp mỗi cán bộ phát huy ưu điểm, sửa chữa nhược điểm, nhằm ngày càng tiến bộ. Việc quy hoạch, đào đạo, bồi dưỡng, tuyển chọn, bố trí, sử dụng cán bộ có đúng đắn, phù hợp hay không đều nhờ khâu đánh giá cán bộ.

Để đánh giá đúng cán bộ, trước hết, phải đưa ra tiêu chí cụ thể. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, đánh giá cán bộ không thể dừng lại ở việc nhận diện khả năng “làm được việc”, mà phải phân biệt rõ giữa “cán bộ làm được việc” và “cán bộ tốt”. Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra kinh nghiệm nhận biết cán bộ tốt hay không phải cán bộ tốt: “Ai mà hay khoe công việc, hay a dua, tìm việc nhỏ mà làm, trước mặt thì theo mệnh lệnh, sau lưng thì trái mệnh lệnh, hay công kích người khác, hay tự tâng bốc mình, những người như thế, tuy họ làm được việc, cũng không phải cán bộ tốt. Ai cứ cắm đầu làm việc, không ham khoe khoang, ăn nói ngay thẳng, không che giấu khuyết điểm của mình, không ham việc dễ, tránh việc khó, bao giờ cũng kiên quyết làm theo mệnh lệnh của Đảng, vô luận hoàn cảnh thế nào, lòng họ cũng không thay đổi, những người như thế, dù công tác kém một chút cũng là cán bộ tốt”³. Theo Người, đức là gốc, là tiêu chí quan trọng hàng đầu để đánh giá cán bộ một cách đúng đắn, toàn diện.

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ dẫn quý báu về phương pháp đánh giá cán bộ. Người chỉ rõ: “Trong thế giới, cái gì cũng biến hóa. Tư tưởng của người cũng biến hóa. Vì vậy cách xem xét cán bộ, quyết không nên chấp nhận, vì nó cũng phải biến hóa”⁴. Theo đó, đánh giá cán bộ không chỉ dừng lại ở biểu hiện bề ngoài, mà phải đi sâu nhận diện bản chất, tính cách và phẩm chất của họ; không chỉ nhìn vào một việc làm, một thời điểm nhất định, mà phải đặt cán bộ trong toàn bộ quá trình công tác và lịch sử phát triển của họ. Người còn lưu ý, không được máy móc lấy quá khứ để áp đặt cho hiện tại, cũng không được suy diễn từ hiện tại cho tương lai, bởi lẽ quá khứ, hiện tại và tương lai của mỗi con người không hoàn toàn giống nhau: “Một người cán bộ khi trước có sai lầm, không phải vì thế mà sai lầm mãi. Cũng có cán bộ đến nay chưa bị sai lầm, nhưng chắc gì sau này không phạm sai lầm”⁵.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh, đánh giá cán bộ phải gắn liền với việc thật thà phê bình cán bộ. Khi cán bộ có khuyết điểm, người lãnh đạo phải kịp thời phát hiện và giúp họ sửa chữa. Phê bình phải đúng cách, đúng mức, nhằm làm cho cán bộ tự nhận ra sai lầm của mình một cách tự giác, vui lòng sửa đổi, chứ không phải sửa đổi trong trạng thái bị áp đặt, cưỡng bức. Người yêu cầu khi phê bình phải kiên trì dùng phương pháp giải thích, thuyết phục, giáo dục, cảm hóa; tuyệt đối tránh thái độ nóng nảy, xúc phạm cán bộ.

Vậy ai là người đánh giá cán bộ? Đó là trách nhiệm của Đảng, trước hết là của cấp ủy, tổ chức đảng, đội ngũ cán bộ lãnh đạo nơi cán bộ, đảng viên đang sinh hoạt. Chủ tịch Hồ Chí Minh thẳng thắn thừa nhận: “Từ trước đến nay, Đảng ta chưa thực hành cách thường xem xét cán bộ. Đó là một khuyết điểm to”⁶. Theo Người, để nhận xét, đánh giá đúng đội ngũ cán bộ, người lãnh đạo, chỉ huy trước hết phải có cái tâm trong sáng. Việc nhận xét, đánh giá phải bảo đảm đúng đắn, rõ ràng, khách quan, kiên quyết chống mọi biểu hiện thiên lệch, phiến diện; tránh tình trạng vì “ưa người” mà tâng bốc quá mức ưu điểm, hoặc vì “ghét người” mà thổi phồng khuyết điểm.

Mặt khác, để đánh giá chính xác đội ngũ cán bộ, người lãnh đạo, chỉ huy phải có tình thương yêu con người, thật thà trong phê bình và dân chủ trong đánh giá. Hồ Chí Minh cho rằng, trong mỗi con người đều có mặt tốt và mặt chưa tốt; điều quan trọng là phải biết khéo léo phát huy cái tốt, kiên trì giúp đỡ sửa chữa cái chưa tốt, làm cho phần tốt ở mỗi cán bộ “nảy nở như hoa mùa xuân”, còn phần xấu dần dần mất đi. Thương yêu cán bộ không phải là nuông chiều, dung túng hay thả lỏng quản lý, mà là thường xuyên quan tâm, giúp đỡ cán bộ trong học tập, rèn luyện và công tác để họ không ngừng tiến bộ. Có như vậy mới làm cho cán bộ “cả gan nói”, “cả gan làm”, đồng thời giúp tổ chức sàng lọc, phát hiện đúng cán bộ tốt và cán bộ chưa tốt.

Muốn đánh giá đúng cán bộ, đòi hỏi người lãnh đạo, chỉ huy phải có phẩm chất đạo đức trong sáng, công tâm, trung thực, khách quan. Nhưng muốn biết rõ cán bộ của mình như thế nào thì đòi hỏi trước hết, người lãnh đạo phải tự nhận biết đúng bản thân mình. Hồ Chí Minh cho rằng: “Đã không tự biết mình thì khó mà biết người, vì vậy muốn biết đúng sự phải trái ở người ta, thì trước hết phải biết đúng sự phải trái của mình. Nếu không biết sự phải trái ở mình, thì chắc không thể nhận rõ người cán bộ tốt hay xấu”⁷. Theo Người, ở đời ai cũng có chỗ tốt, chỗ xấu; vấn đề là phải tự biết mình tốt, xấu thế nào, đặc biệt là chỗ xấu để sửa; mình càng ít khuyết điểm thì đánh giá cán bộ càng đúng.

Tóm lại, đánh giá cán bộ là khoa học và cũng là nghệ thuật, mà chỉ những người “có độ lượng vĩ đại thì mới có thể đối với cán bộ một cách chí công vô tư, không có thành kiến, khiến cho cán bộ khỏi bị bỏ rơi”⁸. Những chỉ dẫn quý báu của Chủ tịch Hồ Chí Minh là cẩm nang cho Đảng, các tổ chức cơ sở Đảng trong đánh giá cán bộ hiện nay.

2. Đánh giá cán bộ ở đơn vị cơ sở trong Quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Thấu triệt những chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đánh giá cán bộ là khâu quan trọng được Quân ủy Trung ương, các cấp ủy Đảng hết sức quan tâm, chú trọng. Hiện nay, việc đánh giá cán bộ được thực hiện thống nhất theo Quy định số 600-QĐ/QUTW, ngày 15/5/2026 của Quân ủy Trung ương quy định khung tiêu chuẩn chức danh cán bộ các cấp trong Quân đội nhân dân Việt Nam; Quy định số 500-QĐ/QUTW, ngày 10/4/2026 quy định về phân cấp quản lý cán bộ, quy hoạch, đào tạo, bổ nhiệm, tạm đình chỉ công tác, cho thôi giữ chức vụ, từ chức, miễn nhiệm đối với cán bộ trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Trên cơ sở đó, hằng năm, Tổng cục Chính trị ban hành hướng dẫn kiểm điểm, đánh giá, xếp loại chất lượng đối với tổ chức đảng, đảng viên và cán bộ các cấp trong Quân đội.

Đảng viên là chiến sĩ mới ân cần giúp đỡ đồng chí, đồng đội. Nguồn: baoquankhu7.vn

Đội ngũ cán bộ ở các đơn vị cơ sở trong Quân đội là những cán bộ của Đảng, đảm nhiệm chức trách, cương vị khác nhau, hoạt động trong môi trường quân sự đặc thù. Điều đó đòi hỏi lãnh đạo, chỉ huy đơn vị khi nhận xét, đánh giá phải thường xuyên quan tâm tìm hiểu, nắm chắc thực chất chất lượng của mỗi cán bộ, nhất là tư tưởng, tình cảm, tâm tư, nguyện vọng, những ưu điểm, hạn chế trong công tác và sinh hoạt hằng ngày. Quán triệt quan điểm “...chú trọng việc đánh giá cán bộ bảo đảm dân chủ, công khai, công tâm, khách quan, theo hướng xuyên suốt, liên tục, đa chiều, có tiêu chí và thông qua sản phẩm cụ thể”⁹. Để đánh giá đúng cán bộ ở đơn vị cơ sở trong thời gian tới, cần tiến hành đồng bộ các giải pháp:

Một là, nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên, nhất là lãnh đạo, chỉ huy đơn vị cơ sở về công tác đánh giá cán bộ. Đánh giá cán bộ phải là khâu làm trước, làm cẩn thận, nghiêm túc trên tinh thần khách quan, khoa học, lịch sử, cụ thể, phát triển. Đánh giá đúng để bồi dưỡng, đào tạo, huấn luyện cán bộ theo hướng phát huy ưu điểm, sửa chữa khuyết điểm; sử dụng cán bộ hợp lý. Việc đánh giá cán bộ phải được tiến hành ở nhiều chiều hướng: cán bộ cấp trên đánh giá cán bộ cấp dưới; thủ trưởng đánh giá nhân viên; quần chúng đánh giá cán bộ đảng viên; cán bộ, đảng viên đánh giá quần chúng. Kiên quyết đấu tranh với mọi biểu hiện hình thức, qua loa, “lợi ích nhóm” trong đánh giá cán bộ.

Hai là, thường xuyên bổ sung, hoàn thiện tiêu chí đánh giá cán bộ đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới. Dựa trên quy định chung của Quân ủy Trung ương, mỗi đơn vị cơ sở căn cứ vào thực tiễn và yêu cầu, nhiệm vụ để xác định tiêu chí đánh giá cán bộ phù hợp. Yêu cầu đặt ra đối với quá trình đánh giá cán bộ phải kết hợp chặt chẽ giữa tiêu chí đức và tài, đặc biệt coi trọng đạo đức, tư cách của người cán bộ theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Trên cơ sở đó, cần lấy tiêu chí chất lượng, hiệu quả thực hiện nhiệm vụ; ý thức tổ chức kỷ luật; tinh thần trách nhiệm, tinh thần tập thể; tình thương yêu đồng chí, đồng đội làm căn cứ quan trọng để nhận xét, đánh giá đúng cán bộ.

Ba là, thực hiện đúng quy trình, nguyên tắc trong đánh giá cán bộ. Cấp ủy đảng, lãnh đạo, chỉ huy đơn vị phải nghiên cứu kỹ hồ sơ cán bộ, phải trực tiếp nghe cán bộ tự đánh giá về mình; đồng thời, phải lấy ý kiến nhận xét của tổ chức đảng và quần chúng cơ sở nơi cán bộ đó công tác và cư trú. Phải coi trọng ý kiến đánh giá của cán bộ, đảng viên và quần chúng trong đơn vị. Kết quả đánh giá phải được thông báo công khai cho đương sự và cán bộ, đảng viên trong đơn vị biết, sau đó báo cáo lên cấp trên xem xét và lưu hồ sơ cán bộ để giúp cơ quan quản lý cán bộ nắm được lịch sử phấn đấu của từng cán bộ.

Bốn là, tiếp tục đổi mới phương thức đánh giá cán bộ ở đơn vị cở sở trong Quân đội. Đổi mới công tác đánh giá cán bộ theo hướng: đa chiều, theo tiêu chí, bằng “sản phẩm” cụ thể, công khai kết quả và so sánh với chức danh tương đương; gắn đánh giá cá nhân với tập thể và kết quả thực hiện nhiệm vụ của địa phương, cơ quan, đơn vị. Đẩy mạnh phân cấp việc nhận xét, đánh giá cán bộ theo hướng: “Ai giao việc người đó đánh giá”. Xác định rõ trách nhiệm của tập thể, của từng cá nhân và nhất là người đứng đầu trong đánh giá cán bộ; tạo cơ chế để cán bộ, đảng viên, quần chúng tham gia giám sát, đánh giá cán bộ. Tiếp tục triển khai thực hiện quy định hàng năm, trong nhiệm kỳ mỗi cán bộ phải có bản cam kết nêu gương, đăng ký chương trình hành động của cá nhân để cấp có thẩm quyền có cơ sở đánh giá cán bộ cuối năm, khi hết nhiệm kỳ.

Năm là, xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, chỉ huy và đội ngũ làm công tác cán bộ thực sự có tâm, có tầm, có tài. Người đứng đầu đơn vị phải “Thực hiện nghiêm chuẩn mực đạo đức cách mạng, đạo đức công vụ, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; đề cao trách nhiệm nêu gương, ý thức tự giác tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý và người đứng đầu các cấp”¹⁰. Người lãnh đạo, chỉ huy đơn vị phải thực sự “tự soi, tự sửa”, xây dựng phong cách làm việc thật sự khoa học, dân chủ, quần chúng, làm cho cấp dưới tin yêu mến phục. Xây dựng đội ngũ làm công tác cán bộ phải tiêu biểu về phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống, vững chuyên môn, công tâm, khách quan, đoàn kết tốt.

Có thể khẳng định, đánh giá cán bộ là khâu then chốt trong công tác cán bộ, nhằm bồi dưỡng đội ngũ cán bộ vừa “hồng” vừa “chuyên”, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Trong tình hình mới, càng phải chú trọng đánh giá cán bộ để xây dựng đội ngũ cán bộ Quân đội vững mạnh, có tâm, có tầm, có uy tín cao trước đơn vị và Nhân dân, đáp ứng tốt các yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Đại tá, TS. NGUYỄN VĂN THI, Chủ nhiệm bộ môn, Khoa Công tác đảng, công tác chính trị, Học viện Chính trị
____________________       

1 - Hồ Chí Minh – Toàn tập, Tập 5, Nxb CTQG, H. 2011, tr. 313.

2 - Sđd, tr. 314.

3 - Sđd, tr. 318.

4 - Sđd, tr. 317.

5 - Sđd, tr. 317 - 318.

6 - Sđd, tr. 314.

7 - Sđd, tr. 317.

8 - Sđd , tr. 319.

9 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb CTQG-ST, H. 2026, tr. 177.

10 - Sđd, tr. 132.