Là lực lượng nòng cốt trong bảo đảm phòng hóa, ứng phó sự cố hóa học, sinh học, phóng xạ, hạt nhân; phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, khắc phục hậu quả chất độc hoá học sau chiến tranh và tham gia ứng phó thảm họa môi trường,… Binh chủng Hóa học đã và đang tập trung đột phá phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.

Ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, hóa học, vật liệu mới, lượng tử, robot và các hệ thống tự hành,... vừa mở ra cơ hội, điều kiện thuận lợi, vừa làm xuất hiện nhiều nguy cơ, thách thức đối với Bộ đội Hóa học trong thực hiện nhiệm vụ.

Thủ trưởng Bộ Tư lệnh Binh chủng Hóa học kiểm tra công tác ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số tại Nhà máy X61 (Binh chủng Hóa học). Nguồn: qdnd.vn

Trong bối cảnh đó, những năm qua, cùng với đẩy mạnh kiện toàn tổ chức lực lượng theo hướng “tinh, gọn, mạnh”, xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”, Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Binh chủng Hóa học luôn chú trọng lãnh đạo, chỉ đạo nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ các thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, ứng phó sự cố hóa học, sinh học, phóng xạ, hạt nhân; phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, khắc phục hậu quả chiến tranh và tham gia ứng phó các thảm họa môi trường. Đặc biệt, sau khi Quân ủy Trung ương ban hành Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW, ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội, Đảng ủy Binh chủng đã tổ chức quán triệt, học tập; ban hành các kế hoạch, chương trình hành động; thành lập Ban Chỉ đạo, các tổ công tác chuyên trách chỉ đạo các cơ quan, đơn vị đẩy mạnh triển khai thực hiện.         

Với quyết tâm chính trị và giải pháp khoa học, phù hợp, công tác khoa học, công nghệ, chuyển đổi số của Binh chủng có bước phát triển mạnh mẽ. Trong giai đoạn 2021 - 2025, Binh chủng đã hoàn thành hàng trăm đề tài khoa học, sáng kiến, cải tiến kỹ thuật1 với nhiều công trình, nhiệm vụ cấp quốc gia và Bộ Quốc phòng, thiết thực góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo trang bị kỹ thuật phòng hóa, phát triển hệ thống quan trắc, cảnh báo, ứng dụng công nghệ số trong chỉ huy, điều hành và huấn luyện, nâng cao chất lượng tổng hợp và khả năng sẵn sàng chiến đấu của Binh chủng.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số của Binh chủng vẫn còn những hạn chế, bất cập. Năng lực làm chủ công nghệ trong một số lĩnh vực then chốt chưa theo kịp sự phát triển của yêu cầu nhiệm vụ. Một số sản phẩm nghiên cứu chưa thực sự gắn chặt với yêu cầu huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và bảo đảm phòng hóa trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao. Nguồn nhân lực chất lượng cao của Binh chủng còn thiếu, nhất là đội ngũ chuyên gia đầu ngành trong các lĩnh vực mới. Hạ tầng số chưa đồng bộ, dữ liệu còn phân tán, chưa liên thông; trình độ, kỹ năng số một bộ phận cán bộ, nhân viên chưa theo kịp yêu cầu nhiệm vụ.

Trước thực tế đó, Binh chủng xác định phải đổi mới mạnh mẽ hơn nữa tư duy phát triển khoa học, công nghệ; chuyển từ cách tiếp cận nghiên cứu đơn lẻ sang phát triển các chương trình trọng điểm, có sản phẩm cụ thể, có địa chỉ ứng dụng rõ ràng; chuyển từ ứng dụng công nghệ từng phần sang làm chủ công nghệ lõi; làm chủ công nghệ nền tảng, tạo ra các sản phẩm có hàm lượng khoa học, công nghệ cao; chuyển từ quản lý thủ công, phân tán sang chỉ huy, điều hành trên nền tảng số, v.v. Thực hiện mục tiêu xác định, Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Binh chủng chủ trương tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo triển khai đồng bộ các giải pháp; trong đó, tập trung vào một số nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu sau:

Một là, tăng cường quán triệt, giáo dục, nâng cao nhận thức, xây dựng quyết tâm chính trị cao, tạo xung lực mới về phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong toàn Binh chủng. Binh chủng tiếp tục tổ chức quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị, hướng dẫn của trên và Binh chủng về phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy các cấp đối với nhiệm vụ quan trọng này. Chỉ đạo các cơ quan, đơn vị, nhà trường rà soát, bổ sung, cụ thể hóa nhiệm vụ khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong chương trình hành động, kế hoạch công tác từng năm và giai đoạn.

Bộ Tham mưu Binh chủng tổ chức kiểm tra công tác quản lý, xây dựng cơ sở dữ liệu. Nguồn: binhchunghoahoc.vn

Tiếp tục đẩy mạnh triển khai phong trào: “Bình dân học vụ số”, “Học tập số”, “Quân nhân số”,… để mỗi cán bộ, chiến sĩ là một “chiến sĩ số”, làm chủ nền tảng số, có kỹ năng thực hiện tốt mọi nhiệm vụ được giao. Tăng cường kiểm tra, giám sát; phát huy hơn nữa vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu trong lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện; lấy kết quả nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những tiêu chí đánh giá thi đua, khen thưởng hằng năm.

Hai là, tập trung xây dựng, phát triển tiềm lực khoa học, công nghệ theo hướng đồng bộ, hiện đại; đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý hoạt động khoa học, công nghệ, gắn nghiên cứu với thực tiễn nhiệm vụ. Binh chủng tiếp tục quyết liệt triển khai thực hiện Kế hoạch số 569-KH/ĐU, ngày 03/6/2025 của Đảng ủy Binh chủng về thực hiện Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW; tập trung rà soát, đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng gắn với quy hoạch, bố trí, sử dụng, xây dựng đội ngũ cán bộ, nhân viên chuyên môn kỹ thuật tinh, gọn, mạnh, đồng bộ và cân đối giữa các chuyên ngành. Trọng tâm vào đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ chuyên gia trong các lĩnh vực: hóa học, phóng xạ, hạt nhân, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và phân tích dữ liệu; có cơ chế phát hiện, bồi dưỡng và sử dụng cán bộ trẻ có năng lực nghiên cứu; tạo môi trường thuận lợi để cán bộ yên tâm cống hiến, phát huy sáng tạo.

Cùng với đó, Binh chủng tích cực huy động các nguồn lực đầu tư nâng cấp các cơ quan nghiên cứu, cơ sở đào tạo, phòng thí nghiệm chuyên ngành; từng bước đầu tư đồng bộ trang thiết bị nghiên cứu, thử nghiệm, phân tích, đánh giá phục vụ các lĩnh vực hóa học quân sự, sinh học quân sự, phóng xạ, hạt nhân và môi trường quân sự. Tiếp tục hoàn thiện cơ chế đặt hàng nghiên cứu theo yêu cầu nhiệm vụ; tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan tham mưu, cơ quan khoa học, viện nghiên cứu, nhà trường, nhà máy, đơn vị, hình thành chu trình khép kín từ nghiên cứu, thử nghiệm, sản xuất, trang bị đến khai thác, cải tiến và hoàn thiện sản phẩm. Đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, thương mại hóa các sản phẩm có khả năng ứng dụng rộng rãi; phát huy hiệu quả tiềm lực khoa học, công nghệ của Nhà máy X61, Viện Hóa học Môi trường quân sự, Trung tâm 81, Trường Sĩ quan Phòng hóa và các cơ quan chuyên môn của Binh chủng.

Ba là, tập trung nghiên cứu, làm chủ các công nghệ lõi phục vụ nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, bảo đảm phòng hóa, ứng phó các sự cố hoá học, sinh học, phóng xạ, hạt nhân và các thách thức an ninh phi truyền thống. Binh chủng đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học; trọng tâm vào trí tuệ nhân tạo, robot chuyên dụng, cảm biến thông minh và công nghệ mô phỏng,... nhằm nâng cao năng lực trinh sát, phát hiện, nhận dạng nhanh tác nhân hóa học, sinh học, phóng xạ, hạt nhân; xây dựng hệ thống cảnh báo sớm đa tầng; phát triển các phương tiện tiêu tẩy thế hệ mới; công nghệ xử lý môi trường sau sự cố hóa học, sinh học, phóng xạ, hạt nhân; công nghệ bảo vệ bộ đội hoạt động trong môi trường nhiễm độc; phương tiện không người lái phục vụ trinh sát và xử lý sự cố.

Đẩy mạnh nghiên cứu cải tiến, chế tạo, nội địa hóa trang bị kỹ thuật chuyên ngành, nâng cao tính năng kỹ thuật, chiến thuật của khí tài hiện có; từng bước nghiên cứu làm chủ công nghệ nền, công nghệ lõi, công nghệ lưỡng dụng có khả năng ứng dụng trong cả quốc phòng và dân sự, góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư, tăng khả năng huy động nguồn lực xã hội và phục vụ phát triển công nghiệp quốc phòng công nghệ cao.

Bốn là, đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, xây dựng Binh chủng theo mô hình quản trị hiện đại. Trước mắt, Binh chủng tập trung xây dựng, quản trị cơ sở dữ liệu số đảm bảo “đúng, đủ, sạch, sống” về lực lượng, trang bị, vật tư, hóa chất, kết quả quan trắc, dữ liệu môi trường, bản đồ nguy cơ hóa học, sinh học, phóng xạ, hạt nhân; xây dựng các phương án ứng phó sự cố; kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị và với các bộ, ngành theo quy định. Đẩy nhanh xây dựng hệ thống chỉ huy, điều hành trên nền tảng số; phát triển trung tâm dữ liệu dùng chung; xây dựng nhà trường thông minh, kho thông minh, nhà máy thông minh, hệ thống quản lý trang bị, vật tư, kỹ thuật và hậu cần bằng công nghệ số; ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ phân tích, dự báo, cảnh báo sớm và ra quyết định trong xử lý các tình huống hóa học, sinh học, phóng xạ, hạt nhân. Tích cực ứng dụng công nghệ mô phỏng, thực tế ảo trong huấn luyện, xây dựng thao trường số, giáo án điện tử và hệ thống đánh giá kết quả huấn luyện theo thời gian thực, góp phần nâng cao chất lượng huấn luyện, tiết kiệm thời gian, vật chất và nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu.

Năm là, mở rộng hợp tác trong nước và quốc tế, huy động các nguồn lực phục vụ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong điều kiện khoa học, công nghệ phát triển nhanh chóng và nguồn lực của Binh chủng có hạn, để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, Binh chủng đẩy mạnh hợp tác với các học viện, nhà trường, viện nghiên cứu, cơ sở khoa học công nghệ trong và ngoài Quân đội, trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, phối hợp nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ. Chủ động tham gia các chương trình, đề án khoa học, công nghệ trọng điểm của Nhà nước, Bộ Quốc phòng; phát huy hiệu quả mối quan hệ phối hợp giữa cơ quan quản lý, cơ quan nghiên cứu, cơ sở đào tạo và đơn vị sử dụng sản phẩm khoa học, công nghệ, bảo đảm nghiên cứu khoa học gắn chặt với yêu cầu thực tiễn. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực liên quan đến phòng, chống vũ khí hủy diệt hàng loạt; ứng phó sự cố hóa học, sinh học, phóng xạ, hạt nhân; bảo vệ môi trường và khắc phục hậu quả chất độc hóa học sau chiến tranh. Quá trình hợp tác bảo đảm nguyên tắc độc lập, tự chủ, giữ vững bí mật quân sự, an ninh công nghệ; kết hợp chặt chẽ giữa tiếp thu thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến với phát huy nội lực, nâng cao năng lực nghiên cứu, sáng tạo trong nước, từng bước xây dựng Binh chủng Hóa học trở thành lực lượng nòng cốt trong nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ phục vụ nhiệm vụ bảo đảm phòng hóa; phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, ứng phó các thách thức an ninh phi truyền thống và bảo vệ môi trường.

Phát huy truyền thống “Phòng chống tốt, chiến đấu giỏi”, Binh chủng Hóa học tiếp tục nêu cao tinh thần tự lực, tự cường, đẩy mạnh đổi mới tư duy, làm chủ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; xây dựng đội ngũ cán bộ có trình độ cao, phát triển các công nghệ lõi và tích cực ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ hiện đại vào huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, bảo đảm phòng hóa và ứng phó sự cố hóa học, sinh học, phóng xạ, hạt nhân, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới./.

Thiếu tướng NGUYỄN ĐÌNH HIỀN, Tư lệnh Binh chủng