Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 để lại nhiều bài học lịch sử có giá trị đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam. Trong đó, phát huy sức mạnh đại đàn kết toàn dân tộc là bài học có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, cần được tiếp tục nghiên cứu, vận dụng hiệu quả trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Trong tiến trình lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, mỗi khi vận mệnh đất nước đứng trước thử thách sống còn, tinh thần yêu nước, lòng tự hào, tự tôn dân tộc lại được khơi dậy mạnh mẽ, kết thành khối đại đoàn kết vững chắc, tạo nên sức mạnh vô địch để vượt qua mọi khó khăn, đánh bại mọi kẻ thù xâm lược, bảo vệ nền độc lập và sự trường tồn của dân tộc. Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một trong những minh chứng điển hình và sâu sắc nhất về sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ảnh tư liệu

Trước yêu cầu cấp bách của sự nghiệp giải phóng dân tộc, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận định rõ, cách mạng muốn thành công phải dựa vào Nhân dân, phát huy sức mạnh của toàn dân tộc và đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên hết. “Trong lúc này quyền lợi dân tộc giải phóng cao hơn hết thảy. Chúng ta phải đoàn kết lại đánh đổ bọn đế quốc và bọn Việt gian đặng cứu giống nòi ra khỏi nước sôi lửa nóng”¹. Trên cơ sở đó, Đảng ta từng bước hoàn thiện chủ trương đại đoàn kết toàn dân tộc, xác định độc lập, tự do của Tổ quốc là mục tiêu chung để quy tụ mọi giai cấp, tầng lớp xã hội, các dân tộc, tôn giáo, các giới đồng bào và mọi người Việt Nam yêu nước vào một mặt trận thống nhất. Sự ra đời của Mặt trận Việt Minh tạo cơ sở chính trị và tổ chức để tập hợp, đoàn kết và phát huy sức mạnh của toàn dân trong cuộc đấu tranh giành chính quyền. Thực hiện chủ trương đó, Đảng ta đặc biệt coi trọng xây dựng lực lượng chính trị quần chúng rộng khắp, phát triển các tổ chức cứu quốc, xây dựng căn cứ địa cách mạng, đồng thời kết hợp chặt chẽ đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, tạo nên thế và lực mới cho cách mạng. Thông qua quá trình tuyên truyền, giác ngộ, tổ chức và rèn luyện trong các phong trào cách mạng, lòng yêu nước và khát vọng độc lập của Nhân dân được chuyển hóa thành sức mạnh chính trị - tinh thần to lớn, sẵn sàng hành động khi thời cơ đến. Quá trình chuẩn bị lâu dài, công phu đó đã tạo nền tảng để khối đại đoàn kết toàn dân tộc phát huy sức mạnh cao nhất trong Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945. Hưởng ứng lời hiệu triệu của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh, toàn dân tộc không phân biệt giai cấp, dân tộc, tôn giáo, giới tính hay nghề nghiệp đã đồng loạt đứng lên giành chính quyền. Thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là minh chứng sống động nhất, khẳng định tài năng lãnh đạo cách mạng của Đảng ta, nhất là trong nhận định và tranh thủ thời cơ chiến lược, phát huy cao độ sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc giành chính quyền nhanh chóng, triệt để và ít đổ máu.

Hiện nay, trước yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, Đảng ta xác định: “Tăng cường tiềm lực, sức mạnh tổng hợp quốc gia; xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân,…”² là nhiệm vụ quan trọng của cả hệ thống chính trị, phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng và sự tham gia của toàn dân. Theo đó, vận dụng bài học phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại hiện nay cần thực hiện tốt một số vấn đề sau:

Một là, tiếp tục quán triệt và vận dụng nhất quán bài học lấy đại đoàn kết toàn dân tộc làm nền tảng xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại. Sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định tạo nên sức mạnh tổng hợp của Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Trong bối cảnh hiện nay, sức mạnh đó cần tiếp tục được chuyển hóa thành tiềm lực chính trị - tinh thần của nền quốc phòng toàn dân và thế trận lòng dân vững chắc. Đây là yêu cầu có ý nghĩa chiến lược, bởi nền quốc phòng toàn dân của nước ta là nền quốc phòng mang tính hòa bình, tự vệ, dựa trên sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý tập trung, thống nhất của Nhà nước. Bản chất của nền quốc phòng toàn dân chính là phát huy sức mạnh của Nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Vì vậy, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc thực chất là củng cố sự thống nhất về mục tiêu, ý chí và hành động của toàn dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, tạo cơ sở hình thành thế trận lòng dân - nhân tố cốt lõi của nền quốc phòng toàn dân. Theo đó, tiếp tục xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, thực sự là trung tâm đoàn kết toàn dân; chăm lo lợi ích chính đáng của Nhân dân, phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, tăng cường khối đoàn kết giữa các giai cấp, dân tộc, tôn giáo và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài; đồng thời, khơi dậy mạnh mẽ lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng phát triển đất nước. Khối đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố, tăng cường, thế trận lòng dân ngày càng vững chắc sẽ tạo nền tảng chính trị - tinh thần bền vững, góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp của nền quốc phòng toàn dân, bảo vệ vững chắc Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Ngày 19/8/1945, tự vệ và quần chúng Nhân dân Thủ đô đánh chiếm Phủ Khâm Sai (Bắc Bộ phủ). Ảnh tư liệu TTXVN

Hai là, luôn đặt lợi ích quốc gia - dân tộc và lợi ích chính đáng của Nhân dân làm cơ sở củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân. Trong Cách mạng Tháng Tám, Đảng ta đã quy tụ được đông đảo các giai cấp, tầng lớp xã hội vì xác định đúng mục tiêu cao nhất của dân tộc là giành độc lập, đặt lợi ích quốc gia - dân tộc trở thành mục đích chung của mọi lực lượng yêu nước. Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, bài học đó đòi hỏi phải giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa lợi ích quốc gia - dân tộc với lợi ích chính đáng của các giai cấp, tầng lớp Nhân dân. Vì vậy, xây dựng nền quốc phòng toàn dân phải gắn chặt với phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống Nhân dân và thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội. Triển khai đồng bộ các chính sách phát triển theo hướng chăm lo lợi ích thiết thực của Nhân dân, thu hẹp khoảng cách giữa các vùng, miền; quan tâm đồng bào vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, đồng bào dân tộc thiểu số, tôn giáo, người có công và hậu phương Quân đội. Đó vừa là yêu cầu của phát triển bền vững, vừa là giải pháp căn bản để củng cố thế trận lòng dân, tăng cường niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, qua đó phát huy hiệu quả sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại.

Ba là, huy động sức mạnh của các tổ chức, các lực lượng và mỗi người dân trong tham gia xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại. Tiềm lực quốc phòng được hợp thành từ các tiềm lực: chính trị - tinh thần, kinh tế, khoa học - công nghệ, quân sự, đối ngoại, v.v. Vì vậy, để xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại cần huy động sự tham gia tích cực, hiệu quả của các tổ chức, các lực lượng, mọi giai cấp, tầng lớp xã hội, thành phần kinh tế và mỗi người dân Việt Nam. Bên cạnh liên minh công - nông - trí thức giữ vai trò nền tảng, cần khơi dậy hiệu quả nguồn lực của đội ngũ doanh nhân, lực lượng lao động chất lượng cao, đồng bào các dân tộc, tôn giáo và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, các lực lượng và mỗi người dân chính là tiếp tục vận dụng sáng tạo bài học đại đoàn kết toàn dân tộc của Cách mạng Tháng Tám, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Bốn là, phát huy hiệu quả mọi nguồn lực của đất nước trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại. Trong Cách mạng Tháng Tám, Đảng ta đã huy động, phát huy hiệu quả mọi nguồn lực của dân tộc, tạo thế, tạo lực và nắm bắt thời cơ chiến lược để giành thắng lợi. Trong điều kiện hiện nay, bài học đó được phát triển thành yêu cầu kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học - công nghệ và đối ngoại với tăng cường quốc phòng, an ninh; gắn phát triển đất nước với xây dựng tiềm lực và thế trận quốc phòng toàn dân. Theo đó, cần quán triệt quan điểm kết hợp kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế ngay từ quá trình hoạch định chiến lược, quy hoạch và phân bổ nguồn lực; ưu tiên phát triển kết cấu hạ tầng lưỡng dụng, công nghiệp quốc phòng hiện đại, tự chủ; đẩy mạnh phát triển khoa học - công nghệ gắn với đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, xây dựng khu vực phòng thủ chủ động, vững chắc, gắn phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh ở các địa bàn chiến lược, nâng cao khả năng tự chủ của nền kinh tế và khả năng huy động nguồn lực, góp phần chuyển hóa sức mạnh phát triển của đất nước thành sức mạnh bảo vệ Tổ quốc.

Năm là, giữ vững và phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Quân đội với Nhân dân. Đảng ta đã rất thành công trong việc tập hợp các lực lượng yêu nước, phân hóa và cô lập kẻ thù trong Cách mạng Tháng Tám, ngày nay, bài học đó cần được vận dụng hiệu quả vào nhiệm vụ bảo vệ và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc trước những âm mưu chống phá ngày càng tinh vi của các thế lực thù địch. Vì vậy, bảo vệ khối đại đoàn kết toàn dân tộc phải trở thành nội dung trọng yếu của xây dựng nền quốc phòng toàn dân. Đòi hỏi phải kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế - xã hội với tăng cường quốc phòng, an ninh; giữa xây dựng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; phát huy vai trò của cả hệ thống chính trị trong công tác dân vận, tuyên truyền, nâng cao nhận thức quốc phòng, nâng cao “sức đề kháng” của xã hội trước các thông tin xấu độc và giữ vững ổn định chính trị - xã hội. Đồng thời, tiếp tục củng cố mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Quân đội với Nhân dân. Xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại gắn với giữ vững và phát huy giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới, tích cực tham gia phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, thực sự là lực lượng nòng cốt trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại.

Hơn 80 năm sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, bài học phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc vẫn còn nguyên giá trị. Trong bối cảnh mới, kế thừa và vận dụng sáng tạo bài học lịch sử đó là yêu cầu khách quan của quá trình xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Thiếu tướng, PGS, TS. NGUYỄN VĂN SÁU, Phó Viện trưởng, Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam
______________       

1 - Hồ Chí Minh – Toàn tập, Tập 3, Nxb CTQG, H. 2011, tr. 230.

2 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb CTQGST, H. 2026, tr. 113 - 114.