Trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới diễn biến phức tạp, khó lường, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, Hàn Quốc đang từng bước điều chỉnh chiến lược, tăng cường hiện diện ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nhằm thực hiện định hướng nâng tầm quốc gia.

Bước điều chỉnh chiến lược từ mở rộng sang chọn lọc

Tháng 12/2022, lần đầu tiên Hàn Quốc công bố đầy đủ, chi tiết Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, trong đó xác định mục tiêu xây dựng Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương thành một khu vực tự do, hòa bình và thịnh vượng, trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế, thúc đẩy hợp tác, tăng cường tính cởi mở, sự minh bạch và củng cố lòng tin giữa các quốc gia.

Các tàu Hải quân Hàn Quốc (ROK Navy) cơ động theo đội hình. Nguồn: Hải quân Hàn Quốc

Theo các nhà nghiên cứu, việc công bố Chiến lược thể hiện mong muốn đưa Hàn Quốc trở thành một quốc gia có vai trò then chốt trên phạm vi toàn cầu. Đây không chỉ là một khẩu hiệu mang tính định hướng, mà đã trở thành trục xuyên suốt trong chính sách đối ngoại của Seoul, phản ánh nỗ lực vượt khỏi giới hạn truyền thống - tập trung giải quyết các vấn đề bán đảo Triều Tiên.

Theo đó, thay vì đứng ngoài các sáng kiến khu vực, Seoul tích cực tham gia vào cấu trúc hợp tác đa phương, mở rộng quan hệ với nhiều đối tác, nhằm xây dựng hình ảnh Hàn Quốc như một tác nhân chủ động, có khả năng kết nối và định hình các vấn đề khu vực cũng như toàn cầu. Tuy nhiên, con đường trở thành “Global Pivotal State” của Hàn Quốc cũng phải đối mặt với không ít thách thức, nổi bật là cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc, các thách thức an ninh phi truyền thống, căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên,… đòi hỏi quốc gia này phải tập trung nguồn lực, cân bằng lợi ích trong quan hệ với các cường quốc và thận trọng trong triển khai chính sách đối ngoại. Ngoài ra, sự khác biệt về lợi ích giữa các quốc gia trong khu vực cũng đã và đang ảnh hưởng đến khả năng triển khai các sáng kiến hợp tác của Hàn Quốc.

Năm 2025, sự kiện ông Lee Jae Myung trở thành Tổng thống được xem là dấu mốc khởi đầu cho những điều chỉnh mạnh mẽ trong Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Hàn Quốc. Theo các chuyên gia nghiên cứu, nếu như trước đây Seoul theo đuổi cách tiếp cận mang tính mở rộng và có phần nghiêng về liên kết chặt chẽ với các đồng minh phương Tây, thì chính quyền của Tổng thống Lee Jae Myung lựa chọn hướng đi thận trọng và thực dụng hơn. Trọng tâm của cách tiếp cận này là đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu và duy trì sự cân bằng chiến lược giữa các đối tác lớn. Thay vì mở rộng toàn diện, Seoul hướng lựa chọn vào những lĩnh vực và đối tác phù hợp với lợi ích cốt lõi của mình - sự dịch chuyển chiến lược từ mang tính khái quát, rộng lớn sang cách tiếp cận có trọng tâm, linh hoạt và ít gây đối đầu hơn.

Các chuyên gia cũng cho rằng, mặc dù Hàn Quốc vẫn duy trì vai trò tích cực trong các cơ chế hợp tác khu vực, song cách thức tham gia đã có những điều chỉnh đáng kể. Quan hệ đồng minh với Mỹ tiếp tục được coi là trụ cột trong chính sách an ninh, nhưng không còn mang tính phụ thuộc tuyệt đối như trước. Trong Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Hàn Quốc không chỉ đóng vai trò là đối tác tiếp nhận sự bảo đảm an ninh, mà đang từng bước trở thành thành viên đóng góp ngày càng tích cực hơn đối với khu vực. Điều này được thể hiện qua việc tăng cường chia sẻ trách nhiệm, tham gia sâu hơn vào các hoạt động hợp tác quân sự và đóng góp vào các nỗ lực duy trì ổn định khu vực. Qua đó, giúp Hàn Quốc không chỉ củng cố quan hệ đồng minh, mà còn nâng cao vị thế của mình như một đối tác có trách nhiệm. Đồng thời, phản ánh một thực tế, trong môi trường quốc tế đầy biến động, việc dựa hoàn toàn vào một đối tác duy nhất không còn là lựa chọn tối ưu.

Tàu khu trục Eulji Mundeok 3.200 tấn của Hải quân Hàn Quốc (đầu tiên từ phải qua) tham gia tập trận trên biển. Nguồn: vietnamplus.vn

Bên cạnh việc duy trì quan hệ với Mỹ, Hàn Quốc cũng tìm cách giữ ổn định và cải thiện quan hệ với Trung Quốc - đối tác kinh tế lớn nhất và là một trụ cột quan trọng trong không gian Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang có những thay đổi sâu sắc, việc duy trì mối quan hệ ổn định với Bắc Kinh được xem là yếu tố quan trọng để bảo đảm lợi ích kinh tế của Seoul. Vì vậy, Hàn Quốc theo đuổi cách tiếp cận giảm thiểu những yếu tố gây căng thẳng, thúc đẩy đối thoại và mở rộng hợp tác trên các lĩnh vực ít nhạy cảm. Trong quan hệ với Nhật Bản, mặc dù một số vấn đề lịch sử vẫn chưa được giải quyết triệt để, song hai bên đều nhận thấy rõ tầm quan trọng của việc hợp tác trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực ngày càng phức tạp. Sự cải thiện quan hệ của Hàn Quốc với Tokyo vừa góp phần củng cố cấu trúc an ninh khu vực, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các sáng kiến hợp tác đa phương trong khuôn khổ Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Ngoài ra, Hàn Quốc còn gia tăng vai trò tại Đông Nam Á và Nam Á. Việc tăng cường hợp tác với Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) giúp Hàn Quốc mở rộng không gian kinh tế, củng cố vị thế của một đối tác đáng tin cậy. Các lĩnh vực hợp tác với ASEAN được ưu tiên, gồm: công nghệ, chuyển đổi số, năng lượng sạch và phát triển bền vững - phản ánh xu hướng chuyển dịch từ hợp tác truyền thống sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao. Đẩy mạnh quan hệ với Ấn Độ - một nền kinh tế đang lên và có vai trò ngày càng quan trọng trong cấu trúc khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Sự hợp tác này ngoài giá trị kinh tế còn phục vụ mục tiêu đa dạng hóa quan hệ đối tác của Seoul trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gia tăng.

Như vậy, sự chuyển dịch từ mở rộng sang chọn lọc không đơn thuần là thay đổi về phương thức triển khai, mà phản ánh bước tái định hình chiến lược của Hàn Quốc trong không gian Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương; qua đó, đặt nền tảng cho việc gia tăng tự chủ, đặc biệt trong lĩnh vực quốc phòng - an ninh, nhằm chủ động ứng phó với môi trường cạnh tranh ngày càng phức tạp.

Đẩy mạnh tự chủ quốc phòng - nền tảng quan trọng để Seoul tăng cường hiện diện trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương

Trong nhiều thập niên, chính sách an ninh của Hàn Quốc gắn chặt liên minh quân sự với Mỹ, vốn được xem là nền tảng bảo đảm sự ổn định trên bán đảo Triều Tiên. Tuy nhiên, trước những biến chuyển của cục diện quốc tế, đặc biệt là xu hướng điều chỉnh chiến lược toàn cầu của Washington, Seoul ngày càng nhận thức rõ sự cần thiết phải tăng cường năng lực tự chủ, coi đây là yếu tố cốt lõi nhằm bảo đảm an ninh quốc gia và nâng cao vị thế trên trường quốc tế. Theo các nhà nghiên cứu, những điều chỉnh này phản ánh rõ sự thay đổi trong tư duy chiến lược của Seoul: không chỉ tập trung vào các mối đe dọa truyền thống, mà còn chủ động thích ứng với các thách thức an ninh đa dạng trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Sau khi lên nắm quyền, chính quyền của Tổng thống Lee Jae Myung đã thúc đẩy một loạt chính sách nhằm củng cố nền tảng quốc phòng trong nước; đồng thời, đáp ứng yêu cầu triển khai chiến lược ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, với trọng tâm là tăng cường đầu tư cho công nghiệp quốc phòng, phát triển các hệ thống vũ khí hiện đại và nâng cao năng lực răn đe. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Quốc hội Hàn Quốc đã thông qua ngân sách quốc phòng năm 2026 ở mức kỷ lục, lên tới 65,8 nghìn tỉ won (khoảng 44,8 tỉ USD), tăng 7,5% so với năm 2025. Việc chi ngân sách cho quốc phòng cao nhất trong lịch sử, cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của Seoul trong nâng cao năng lực quân sự và bảo đảm khả năng tự chủ trước những biến động của môi trường an ninh khu vực và thế giới.

Với nền công nghiệp quốc phòng tương đối phát triển, Hàn Quốc tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển các hệ thống vũ khí hiện đại đủ khả năng đáp ứng yêu cầu của chiến tranh công nghệ cao. Hiện quân đội Hàn Quốc đang đầu tư mạnh vào chương trình tên lửa tầm xa, hệ thống phòng thủ tên lửa nhiều tầng, phương tiện tác chiến hiện đại, góp phần nâng cao khả năng tự vệ và giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung từ bên ngoài. Đáng chú ý, nước này còn tăng cường ứng dụng các công nghệ mới, như: trí tuệ nhân tạo, tác chiến mạng, hệ thống phương tiện bay không người lái và công nghệ vũ trụ vào lĩnh vực quốc phòng - yếu tố giúp Seoul nâng cao vị thế trong cuộc cạnh tranh công nghệ - quân sự.

Để nâng cao năng lực tự chủ, Hàn Quốc cũng chú trọng phát triển hệ sinh thái công nghiệp quốc phòng nội địa, từ sản xuất linh kiện đến phát triển công nghệ cốt lõi. Hàn Quốc tiếp tục đẩy mạnh đầu tư, khuyến khích đổi mới sáng tạo và tăng cường liên kết giữa khu vực công và tư nhân. Việc xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp quốc phòng hoàn chỉnh không chỉ giúp bảo đảm tính liên tục trong nhu cầu trang bị quân đội, mà còn tạo động lực cho phát triển kinh tế thông qua xuất khẩu quốc phòng - lĩnh vực đang ngày càng khẳng định vai trò quan trọng của Hàn Quốc trên thị trường quốc tế.

Cùng với việc hiện đại hóa trang bị, Hàn Quốc đang từng bước tăng cường khả năng phối hợp và nâng cao sự linh hoạt của lực lượng vũ trang. Các hoạt động huấn luyện, diễn tập được tiến hành sát với thực tế chiến trường nhằm nâng cao khả năng phản ứng trước các tình huống khẩn cấp. Phạm vi hoạt động của quân đội cũng được mở rộng, hướng tới các không gian chiến lược rộng lớn hơn ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Điều này phản ánh sự thay đổi trong nhận thức về an ninh, khi các mối đe dọa không còn giới hạn trong phạm vi truyền thống mà ngày càng mang tính xuyên quốc gia, đòi hỏi sự chuẩn bị toàn diện hơn.

Theo các nhà nghiên cứu, những điều chỉnh chính sách quốc phòng gần đây của Hàn Quốc cho thấy, quốc gia Đông Á này đang từng bước tạo dựng nền tảng vững chắc cho một nền quốc phòng hiện đại, tự chủ và bền vững; hướng tới mục tiêu trở thành một tác nhân độc lập, có khả năng điều chỉnh linh hoạt trước những biến động của môi trường quốc tế. Thay vì lựa chọn đứng hẳn về một phía, Seoul đang nỗ lực xây dựng một vị thế cân bằng, vừa duy trì quan hệ với các đối tác truyền thống, vừa mở rộng hợp tác với các đối tác mới, nhằm bảo đảm lợi ích quốc gia trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gia tăng.

Trong dài hạn, cách tiếp cận này có thể giúp Hàn Quốc gia tăng ảnh hưởng trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đồng thời giảm thiểu rủi ro từ những biến động khó lường của môi trường quốc tế. Tuy nhiên, các chuyên gia nghiên cứu cũng cho rằng, thành công của chiến lược này sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì sự cân bằng giữa các lợi ích và mối quan hệ khác của Hàn Quốc.

LÂM PHƯƠNG, Ban Quốc tế, Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội