Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định, phát triển quan điểm gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân với xây dựng thế trận lòng dân và khu vực phòng thủ vững chắc. Nhận thức đúng và thực hiện hiệu quả quan điểm này có ý nghĩa quan trọng, góp phần đưa Nghị quyết vào cuộc sống.

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, nhận thức của Đảng ta về xây dựng nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân ngày càng hoàn thiện, đồng thời làm rõ hơn vai trò trung tâm của Nhân dân đối với sự nghiệp xây dựng, củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc.

Tại Đại hội XI, Đảng ta nhấn mạnh: kết hợp chặt chẽ phát triển kinh tế - xã hội với tăng cường quốc phòng, an ninh; xây dựng nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân vững mạnh; xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân vững chắc. Với cách tiếp cận tổng hợp, toàn diện - coi quốc phòng, an ninh là bộ phận hữu cơ và phải “kết hợp chặt chẽ” với phát triển kinh tế - xã hội trong chiến lược phát triển đất nước, Đảng ta nhận thức sâu sắc về mối quan hệ biện chứng giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tuy nhiên, ở giai đoạn này, mối quan hệ và nội hàm của “thế trận lòng dân” trong xây dựng nền quốc phòng, an ninh chủ yếu được thể hiện gián tiếp qua yêu cầu phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, chưa được đặt thành một thành tố độc lập.

Các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các đại biểu dự Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XII. Nguồn: qdnd.vn

Kế thừa và phát triển nhận thức đó, tại Đại hội XII, Đảng ta đã xác định rõ “thế trận lòng dân” là nền tảng tinh thần - xã hội trực tiếp của nền quốc phòng, an ninh. Việc khẳng định: “Xây dựng thế trận lòng dân, tạo nền tảng vững chắc để xây dựng nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân”¹ cho thấy tư duy của Đảng có bước phát triển quan trọng; chuyển từ cách tiếp cận coi “Nhân dân là lực lượng tham gia” sang nhận thức sâu sắc hơn, coi “lòng dân” là yếu tố quyết định sự bền vững của thế trận quốc phòng, an ninh.

Đến Đại hội XIII, Đảng ta tiếp tục làm sâu sắc hơn quan điểm này với yêu cầu: “Xây dựng và phát huy mạnh mẽ thế trận lòng dân trong nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân”². Điểm mới nổi bật trong tư duy của Đảng là đặt “thế trận lòng dân” ngay trong cấu trúc nội tại của nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân, chứ không coi đó là yếu tố hỗ trợ hay điều kiện bên ngoài. Điều này thể hiện bước chuyển quan trọng từ tư duy “xây dựng nền tảng” sang “phát huy động lực”, coi “thế trận lòng dân” là “nguồn lực nội sinh”, có ý nghĩa quyết định đối với việc tạo lập và phát huy sức mạnh tổng hợp của quốc phòng, an ninh trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng.

Kế thừa và phát triển quan điểm của các kỳ đại hội trước, Đại hội XIV của Đảng xác định: “Xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân, thế trận quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân, thế trận an ninh nhân dân, gắn với xây dựng thế trận lòng dân, xây dựng khu vực phòng thủ chủ động, vững chắc”³. Quan điểm này không chỉ nhấn mạnh vai trò của từng thành tố, mà còn thể hiện rõ tư duy gắn kết, tích hợp chặt chẽ giữa nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân với “thế trận lòng dân” và khu vực phòng thủ. Qua đó phản ánh bước phát triển mới trong tư duy bảo vệ Tổ quốc, phù hợp với điều kiện mới khi không gian, hình thái và phương thức bảo vệ Tổ quốc ngày càng đa dạng.

Sự phát triển mới trong tư duy lý luận của Đảng tại Đại hội XIV về xây dựng nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân, gắn với “thế trận lòng dân” và khu vực phòng thủ được thể hiện trên các phương diện:

(1) Làm rõ hơn cơ sở và tính tất yếu của việc gắn xây dựng nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân với xây dựng “thế trận lòng dân”, khu vực phòng thủ trong điều kiện mới. Trong bối cảnh các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đan xen, chiến tranh bảo vệ Tổ quốc (nếu xảy ra) sẽ mang tính tổng hợp cao, tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, khi đó sức mạnh quốc phòng, an ninh không chỉ được đo bằng tiềm lực vật chất hay khả năng tác chiến, mà trước hết là niềm tin chính trị, sự đồng thuận xã hội và quyết tâm bảo vệ Tổ quốc của Nhân dân. Đây không chỉ là yêu cầu mang tính chiến thuật, mà là lựa chọn chiến lược, nhằm tạo dựng “lá chắn mềm” bền vững, lâu dài cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

(2) Nâng tầm “thế trận lòng dân” từ vai trò nền tảng, động lực lên thành mối quan hệ gắn kết hữu cơ, không thể tách rời với xây dựng nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân. Nếu như Đại hội XII xác định thế trận lòng dân là “nền tảng”, Đại hội XIII nhấn mạnh yêu cầu “phát huy mạnh mẽ”, thì đến Đại hội XIV, thế trận lòng dân được đặt trong cấu trúc nội tại của nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân. Điều đó phản ánh nhận thức ngày càng sâu sắc của Đảng: không có “thế trận lòng dân” vững chắc thì không thể xây dựng nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân thực sự vững mạnh; đồng thời, khẳng định vai trò chủ thể, trung tâm, quyết định của Nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Quân đội nhân dân Việt Nam phát huy tốt vai trò nòng cốt trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân. Nguồn: baochinhphu.vn

 (3) Lần đầu tiên, xây dựng nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân được gắn trực tiếp với xây dựng khu vực phòng thủ chủ động, vững chắc. Tại các kỳ đại hội trước, khu vực phòng thủ đã được đề cập như một bộ phận của thế trận quốc phòng, an ninh, nhưng đến Đại hội XIV, Đảng ta đã đặt khu vực phòng thủ trong mối quan hệ hữu cơ với “thế trận lòng dân”, nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân. Theo đó, khu vực phòng thủ không chỉ là không gian phòng thủ, mà là tổ chức quốc phòng, an ninh tổng hợp về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học, công nghệ ở từng địa phương; là hình thức cụ thể hóa nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân trên thực địa ở từng địa bàn. Việc gắn trực tiếp này đã tạo nên thế trận liên hoàn, vững chắc từ cơ sở, bảo đảm khả năng xử lý hiệu quả mọi tình huống quốc phòng, an ninh.

Để quan điểm của Đảng thực sự đi vào cuộc sống, quá trình tổ chức thực hiện cần triển khai đồng bộ một số giải pháp chủ yếu sau.

Trước hết, tiếp tục nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của thế trận lòng dân và khu vực phòng thủ trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân. Đây là giải pháp có ý nghĩa tiền đề, giữ vai trò quyết định đến chất lượng, hiệu quả thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Vì vậy, các cấp, ngành, lực lượng cần đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục làm cho cán bộ, đảng viên và Nhân dân nhận thức đầy đủ: thế trận lòng dân không chỉ là yếu tố tinh thần đơn thuần, mà là bộ phận cấu thành quan trọng của sức mạnh tổng hợp quốc phòng, an ninh; khu vực phòng thủ không chỉ là không gian quân sự, an ninh, mà là hình thức tổ chức quốc phòng, an ninh tổng hợp trên từng địa bàn. Công tác tuyên truyền, giáo dục phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, bằng nhiều hình thức, biện pháp, trong đó chú trọng gắn giáo dục chính trị, tư tưởng với tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về quốc phòng, an ninh.

Hai là, gắn xây dựng “thế trận lòng dân” với thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân. Thực tiễn cho thấy, lòng dân chỉ thực sự bền chặt khi đời sống của Nhân dân không ngừng được cải thiện; quyền và lợi ích chính đáng của Nhân dân được tôn trọng và bảo đảm. Vì vậy, trong quá trình hoạch định và tổ chức thực hiện các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở từng địa phương, từng vùng, phải gắn chặt với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh; chú trọng gắn phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội với xóa đói, giảm nghèo bền vững, bảo đảm an sinh xã hội, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền. Thông qua đó, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, tạo nền tảng xã hội vững chắc để xây dựng, phát huy “thế trận lòng dân” góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong mọi tình huống.

Ba là, xây dựng khu vực phòng thủ phải chủ động, vững chắc, toàn diện, gắn chặt với “thế trận lòng dân” từ cơ sở. Để thực hiện tốt giải pháp này, cần tiếp tục đổi mới tư duy và cách tiếp cận trong xây dựng khu vực phòng thủ theo hướng toàn diện, đồng bộ, phù hợp với điều kiện phát triển và đặc điểm của từng địa phương. Theo đó, xây dựng khu vực phòng thủ không chỉ tập trung vào củng cố tiềm lực quân sự, an ninh, mà phải chú trọng xây dựng, phát triển đồng bộ các tiềm lực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học, công nghệ; bảo đảm sự gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa “thế trận cứng” và “thế trận mềm”. Đặc biệt, cần coi trọng vai trò của Nhân dân trong xây dựng khu vực phòng thủ, phát huy dân chủ ở cơ sở, tạo sự đồng thuận xã hội, qua đó hình thành thế trận phòng thủ liên hoàn, vững chắc, nâng cao khả năng phòng ngừa, chủ động phát hiện, xử lý hiệu quả mọi tình huống quốc phòng, an ninh.

Bốn là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước đối với xây dựng nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân gắn với thế trận lòng dân và khu vực phòng thủ. Sự phát triển tư duy lý luận của Đảng tại Đại hội XIV đặt ra yêu cầu cao hơn đối với vai trò lãnh đạo của Đảng và hiệu lực quản lý của Nhà nước trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh. Theo đó, cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền các cấp cần cụ thể hóa quan điểm của Đại hội XIV thành nghị quyết, chương trình, kế hoạch phù hợp với điều kiện thực tiễn; tăng cường kiểm tra, giám sát trong tổ chức thực hiện. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách về quốc phòng, an ninh, nhất là các chính sách liên quan đến xây dựng khu vực phòng thủ và phát huy vai trò của Nhân dân trong bảo vệ Tổ quốc. Qua đó, bảo đảm sự thống nhất giữa tư duy lý luận và thực tiễn hành động, giữa mục tiêu chiến lược và giải pháp cụ thể.

Năm là, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Quan điểm Đại hội XIV của Đảng khẳng định rõ tính chất toàn dân, toàn diện của sự nghiệp quốc phòng, an ninh. Do đó, yêu cầu đặt ra là phải phát huy đồng bộ vai trò của cả hệ thống chính trị, lực lượng vũ trang và Nhân dân trong xây dựng nền quốc phòng, an ninh. Theo đó, cần phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, ngành, lực lượng; kết hợp hài hòa giữa nhiệm vụ quốc phòng, an ninh với nhiệm vụ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, đối ngoại; xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh, tạo sức mạnh tổng hợp, ứng phó hiệu quả với mọi sự biến động, không để Tổ quốc bị động, bất ngờ về chiến lược.

Đại tá, TS. UÔNG THIỆN HOÀNG, Phó Chủ nhiệm Khoa Công tác đảng, công tác chính trị, Học viện Chính trị
_______________________        

1 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb CTQGST, H. 2016, tr. 149.

2 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Nxb CTQGST, H. 2021, tr. 157.

3 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb CTQGST, H. 2026, tr. 114.