Tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, đồng chí Tổng Bí thư (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước) Tô Lâm - Bí thư Quân ủy Trung ương chỉ đạo Đảng bộ Quân đội và toàn quân thực hiện tốt “2 kiên định, 2 đẩy mạnh, 2 ngăn ngừa”. Trong đó, ngăn ngừa các nguy cơ chiến tranh, xung đột và ngăn ngừa mọi biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong Đảng bộ Quân đội và toàn quân là sự cụ thể hóa tư duy bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, góp phần xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, giữ vững thế chủ động chiến lược, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong điều kiện mới.

Trong nhận thức lý luận và tư duy chiến lược của Đảng ta về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, “ngăn ngừa” không chỉ là biện pháp phòng ngừa thông thường mà còn là phương thức chủ động phát hiện, loại bỏ từ sớm các nguy cơ, mầm mống từ bên ngoài và bên trong có thể đe dọa độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, sự ổn định chính trị và sức mạnh chiến đấu của Quân đội. Đây là sự cụ thể hóa quan điểm xuyên suốt, nhất quán của Đảng ta về bảo vệ Tổ quốc “từ sớm, từ xa”, giữ nước từ khi nước chưa nguy, tạo môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước.

Tổng Bí thư Tô Lâm, Bí thư Quân ủy Trung ương phát biểu chỉ đạo tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII.

Ngăn ngừa các nguy cơ chiến tranh, xung đột thực chất là ngăn ngừa các nguy cơ từ bên ngoài, là tư duy chiến lược xuyên suốt của Đảng ta trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; là tuyến phòng thủ từ sớm, từ xa nhằm giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển kinh tế - xã hội. Bản chất của “ngăn ngừa” là nhấn mạnh về “phòng” hơn “chống”, chủ động xử lý từ gốc thay vì chỉ khắc phục “phần ngọn”, hay giải quyết hậu quả. Đó chính là sự chủ động nhận diện sớm, đánh giá đúng và xử lý kịp thời những nguy cơ, nhân tố có thể dẫn đến xung đột, bất ổn, đe dọa độc lập chủ quyền, an ninh quốc gia và môi trường hòa bình, ổn định của đất nước; đồng thời, triển khai đồng bộ các biện pháp quốc phòng, an ninh, đối ngoại và các lĩnh vực liên quan để kiểm soát, hóa giải từ sớm, từ xa, không để đất nước rơi vào thế bị động, bất ngờ về chiến lược hoặc chiến tranh, xung đột. 

 Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực diễn biến nhanh, phức tạp, khó dự báo, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đan xen, yêu cầu “ngăn ngừa các nguy cơ chiến tranh, xung đột” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thực hiện tốt nhiệm vụ này là góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc, phát huy sức mạnh tổng hợp của đất nước, tạo thế chủ động chiến lược và điều kiện thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới.

Ngăn ngừa mọi biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong Đảng bộ Quân đội và toàn quân là ngăn ngừa nguy cơ từ bên trong. Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa quyết định đối với việc giữ vững bản chất cách mạng, truyền thống vẻ vang và sức mạnh chiến đấu của Quân đội ta, phát huy bản chất tốt đẹp của “Bộ đội Cụ Hồ” trong giai đoạn mới. Đó là sự chủ động phát hiện, nhận diện, phòng ngừa, ngăn chặn từ sớm, từ xa những biểu hiện lệch lạc về tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống, sự dao động về lập trường, quan điểm, giảm sút ý chí chiến đấu, vi phạm kỷ luật Quân đội, pháp luật của Nhà nước; không để phát sinh, lan rộng, chuyển hóa thành nguy cơ làm suy yếu tổ chức Đảng và sức mạnh chiến đấu của Quân đội. Thực tiễn cho thấy, sự suy thoái từ bên trong luôn là nguy cơ trực tiếp đe dọa, làm suy giảm sức mạnh, phai nhạt mục tiêu, lý tưởng chiến đấu, sự dấn thân cống hiến của bộ đội, tạo cơ hội để các thế lực thù địch thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình”, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, đòi “phi chính trị hóa” Quân đội.  

Đảng bộ Quân đội là hạt nhân đảm bảo vững chắc sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với Quân đội nhân dân Việt Nam. Chất lượng lãnh đạo của Đảng bộ Quân đội quyết định trực tiếp đến bản chất cách mạng, sức mạnh chiến đấu và khả năng hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó. Ngăn ngừa mọi biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” không chỉ là yêu cầu khách quan về xây dựng Đảng mà còn là yêu cầu giữ vững nguyên tắc Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với Quân đội. Trong bối cảnh các thế lực thù địch đẩy mạnh “diễn biến hòa bình”, “phi chính trị hóa” Quân đội, mọi biểu hiện dao động về lập trường, tư tưởng, giảm sút ý chí chiến đấu,... đều có thể bị lợi dụng để chống phá Quân đội ta từ bên trong. Vì vậy, ngăn ngừa từ sớm, từ xa mọi biểu hiện suy thoái chính là bảo vệ Đảng, bảo vệ Quân đội và bảo vệ Tổ quốc ngay từ trong nội bộ.

Đại tướng Phan Văn Giang, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng phát biểu tại hội đàm Giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới Việt Nam - Trung Quốc lần thứ 10.

“Hai ngăn ngừa” có mối quan hệ biện chứng, thống nhất, bổ sung, tác động lẫn nhau. “Ngăn ngừa nguy cơ từ bên trong” là giữ vững “gốc”, làm cho Quân đội luôn là lực lượng chính trị, lực lượng chiến đấu tuyệt đối trung thành, tin cậy của Đảng, Nhà nước và Nhân dân. “Ngăn ngừa nguy cơ từ bên ngoài” góp phần giữ vững “thế”, nâng cao uy tín và tiềm lực quốc phòng của đất nước. Trong đó, ngăn ngừa sự suy thoái từ bên trong đóng vai trò là nền tảng, quyết định sức mạnh nội sinh; còn ngăn ngừa nguy cơ xung đột từ bên ngoài là mục tiêu, điều kiện môi trường để giữ vững độc lập, chủ quyền và sự phát triển bền vững của đất nước. Điều này thể hiện tư duy chiến lược của Đảng ta về sự kết hợp giữa “xây” và “chống”, giữa “trong” và “ngoài” tạo thành sức mạnh tổng hợp to lớn để bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, nhiệm vụ xây dựng Quân đội, tăng cường quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc đặt ra yêu cầu ngày càng cao, đòi hỏi cần tiếp tục quán triệt và thực hiện quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả “hai ngăn ngừa”. Trong đó, cần tập trung vào một số giải pháp cơ bản sau:

 Một là, chủ động nắm chắc tình hình, nâng cao năng lực dự báo chiến lược, kiên quyết bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền, lợi ích quốc gia - dân tộc. Toàn quân chủ động nắm chắc, đánh giá đúng tình hình thế giới, khu vực và trong nước; nâng cao năng lực nghiên cứu, dự báo chiến lược, kịp thời nhận diện đúng thời cơ, nguy cơ và những yếu tố có thể tác động đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại, chủ quyền, lợi ích quốc gia - dân tộc, không để bị động, bất ngờ về chiến lược. Trên cơ sở đó, nâng cao chất lượng nghiên cứu, tham mưu với Đảng, Nhà nước về quân sự, quốc phòng, trong đó tập trung “…tham mưu các đối sách chiến lược xử lý kịp thời, linh hoạt, hiệu quả các tình huống về quân sự, quốc phòng, không để bị động, bất ngờ, nhất là vấn đề biển, đảo, biên giới, các quan hệ quốc tế, giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc,… ngăn chặn, đẩy lùi từ sớm, từ xa các yếu tố gây mất ổn định và nguy cơ chiến tranh, xung đột”¹. Kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng, an ninh với đối ngoại, kinh tế, văn hóa, pháp luật và các lĩnh vực liên quan. Đồng thời, kiên quyết, kiên trì “Bảo đảm và bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc”²; giữ vững nguyên tắc, mục tiêu chiến lược, nhưng mềm dẻo, linh hoạt về phương pháp, tránh để các mâu thuẫn bị đẩy lên thành đối đầu hoặc xung đột.

Hai là, thực hiện tốt đối sách giữ cho “trong ấm, ngoài êm”, “nội yên, ngoại tĩnh” và xây dựng nền tảng sức mạnh quân sự, quốc phòng vững chắc. Để ngăn ngừa hiệu quả nguy cơ chiến tranh, xung đột, cần tạo dựng vững chắc cả thế và lực từ bên trong, đồng thời, duy trì môi trường đối ngoại thuận lợi. Theo đó, giữ “trong ấm”, “nội yên” bằng củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và Quân đội; xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; phát triển kinh tế - xã hội bền vững; bảo đảm sức mạnh quốc phòng, an ninh; chủ động giải quyết kịp thời, hiệu quả những vấn đề mới nảy sinh, không để các thế lực thù địch lợi dụng kích động, chống phá. Giữ “ngoài êm”, “ngoại tĩnh” bằng kiên trì “Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại,…”³; tăng cường đối ngoại quốc phòng, xây dựng lòng tin chiến lược, xử lý hài hòa quan hệ với các nước, giải quyết mọi bất đồng bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế.

Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam tổ chức Hội nghị sơ kết công tác đảng, công tác chính trị 6 tháng đầu năm 2026.

Cùng với đó, xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại; xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; tăng cường củng cố thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân và “thế trận lòng dân” vững chắc. Phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân, kết hợp chặt chẽ các tiềm lực chính trị, tinh thần, kinh tế, khoa học, công nghệ,... với tiềm lực quân sự, an ninh, tạo sức mạnh răn đe và thế chủ động chiến lược.

Ba là, chủ động ngăn ngừa từ sớm, từ xa những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”; xây dựng Đảng bộ Quân đội trong sạch, vững mạnh tiêu biểu gắn với xây dựng cơ quan, đơn vị vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”. Suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống không xuất hiện đột ngột mà luôn bắt đầu từ những biểu hiện rất nhỏ như giảm sút ý thức rèn luyện, học tập lý luận; thiếu trách nhiệm trong công việc, nói và làm không thống nhất hoặc dao động trước những thông tin xấu độc trên không gian mạng và dư luận xã hội, v.v. Nếu những biểu hiện ban đầu này không được phát hiện, nhắc nhở, giáo dục và uốn nắn kịp thời sẽ từng bước tích tụ, chuyển hóa thành suy thoái về tư tưởng, phai nhạt mục tiêu, lý tưởng chiến đấu, mất niềm tin vào mục tiêu, con đường đi lên chủ nghĩa xã hội. Mức độ nguy hiểm hơn là dẫn đến “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Theo đó, “Phải ngăn ngừa suy thoái ngay từ khi còn là mầm mống, ngay ở trạng thái biểu hiện của nó, nhất định không để nảy nở, phát triển trở thành suy thoái và cao hơn là “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”⁴.

Cùng với đó, thường xuyên củng cố tổ chức đảng vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ; giữ vững nguyên tắc, kỷ luật, đoàn kết, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của cấp ủy, tổ chức đảng và chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên. Quán triệt và thực hiện theo phương châm “xây là cơ bản”, “phòng là chính”, chủ động phát hiện sớm, ngăn chặn từ xa, xử lý từ gốc, lấy giáo dục, rèn luyện và tự giác tu dưỡng làm nền tảng, kết hợp chặt chẽ với kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm minh các vi phạm, không để những biểu hiện nhỏ tích tụ thành nguy cơ lớn. Đồng thời, thực hiện tốt nhiệm vụ, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, chính quy, dân chủ, đoàn kết, kỷ luật; lấy kết quả xây dựng, thực hiện nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị làm cơ sở kiểm nghiệm năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng và chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên. Qua đó chủ động phòng ngừa, ngăn chặn các biểu hiện suy thoái ngay từ cơ sở, tạo nền tảng xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị.

Bốn là, thường xuyên giữ vững nguyên tắc tổ chức, hoạt động của Đảng; chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ Quân đội có tâm, có tầm, có uy tín trước đơn vị và Nhân dân. Giữ vững nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng, nhất là nguyên tắc tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình, tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, kỷ luật nghiêm minh và đoàn kết thống nhất chính là nền tảng bảo đảm sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng đối với Quân đội. Theo đó, cấp ủy, tổ chức đảng và cán bộ chủ trì các cấp cần thực hiện nghiêm nguyên tắc, phát huy dân chủ đi đôi với tăng cường kỷ luật, đề cao trách nhiệm cá nhân, kiên quyết khắc phục mọi biểu hiện độc đoán, chuyên quyền, cục bộ, buông lỏng lãnh đạo hoặc mất đoàn kết; qua đó chủ động phòng ngừa nguy cơ suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.

Chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ Quân đội có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực lãnh đạo, tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn thử thách, dám hành động vì lợi ích chung; gần gũi bộ đội và gương mẫu trong mọi mặt công tác. Thực hiện tốt công tác cán bộ, coi trọng đánh giá thực chất, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng và kiểm tra, giám sát cán bộ; đề cao trách nhiệm nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ chủ trì. Đội ngũ cán bộ có tâm, có tầm và có uy tín sẽ củng cố đoàn kết, tăng cường niềm tin, tạo sức lan tỏa tích cực trong đơn vị và Nhân dân, góp phần giữ vững bản chất cách mạng, sức mạnh chiến đấu và sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với Quân đội nhân dân Việt Nam.

Tư duy chiến lược “hai ngăn ngừa” là sự kế thừa và phát triển sáng tạo nghệ thuật quân sự truyền thống của dân tộc Việt Nam trong điều kiện mới. Việc kết hợp chặt chẽ giữa ngăn ngừa nguy cơ xung đột từ bên ngoài và ngăn ngừa suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” từ bên trong tạo nên thế trận bảo vệ Tổ quốc toàn diện, vững chắc trong kỷ nguyên phát triển mới. Vì vậy, Đảng bộ Quân đội và toàn quân cần tiếp tục quán triệt sâu sắc, chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp; vừa nâng cao cảnh giác, sức mạnh chiến đấu, vừa giữ vững bản chất cách mạng, phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” trong thời kỳ mới. Đây là nhân tố quan trọng để bảo vệ vững chắc Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Thiếu tướng, PGS, TS, NGND. NGUYỄN BÁ DƯƠNG, nguyên Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương
_______________________        

1 - TCCT – Tài liệu nghiên cứu, học tập, quán triệt nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Nxb QĐND, H. 2025, tr. 50 - 51.

2 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập II, Nxb CTQGST, tr. 374.

3 - Sđd, tr. 381.

4 - Phát biểu của Tổng Bí thư (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước) Tô Lâm - Bí thư Quân ủy Trung ương tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII (nhiệm kỳ 2025 - 2030), Báo Quân đội nhân dân, số 23157, ngày 01/10/2025, tr. 03.