Xây dựng Quân đội hiện đại đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ cán bộ nói chung, cán bộ chính trị nói riêng, đòi hỏi công tác đào tạo phải được đổi mới căn bản, đồng bộ. Vì vậy, cần tiếp tục nghiên cứu, trao đổi để nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu thực tiễn xây dựng Quân đội trong giai đoạn mới.

Đội ngũ cán bộ chính trị có vai trò quan trọng, là nòng cốt trong tham mưu, tổ chức và tiến hành công tác đảng, công tác chính trị, góp phần giữ vững bản chất cách mạng và sức mạnh chiến đấu của Quân đội, bảo đảm sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với Quân đội.

Thủ trưởng Ban Giám hiệu Trường Sĩ quan Chính trị trao Bằng tốt nghiệp cho học viên chuyển loại chính trị Khoá 20, năm học 2025 - 2026.

Những năm qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và hướng dẫn của Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, công tác đào tạo đội ngũ cán bộ chính trị đã có nhiều đổi mới, đạt kết quả tích cực, từng bước đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong giai đoạn mới. Các cơ sở đào tạo, nòng cốt là Học viện Chính trị và Trường Sĩ quan Chính trị đã triển khai chặt chẽ, đồng bộ, toàn diện công tác giáo dục, đào tạo; chủ động đổi mới quy trình, nội dung, chương trình với phương châm “Chất lượng đào tạo của nhà trường là khả năng sẵn sàng chiến đấu của đơn vị”. Đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục từng bước được chuẩn hóa, phát triển toàn diện, nhất là trình độ chuyên môn, năng lực sư phạm, nghiên cứu khoa học và quản lý đào tạo. Đa số học viên tốt nghiệp có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, kiến thức và năng lực tiến hành công tác đảng, công tác chính trị cơ bản đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Bước vào thời kỳ mới, Đại hội lần thứ XIV của Đảng xác định xây dựng Quân đội nhân dân “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”. Điều đó đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ cán bộ chính trị, đòi hỏi phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy sắc bén, năng lực toàn diện, phương pháp công tác khoa học, am hiểu quân sự, làm chủ kỹ năng số và ứng dụng hiệu quả khoa học, công nghệ trong công tác đảng, công tác chính trị, nhất là trong điều kiện tác chiến công nghệ cao, môi trường thông tin và không gian mạng đa chiều. Từ đó, đòi hỏi phải có chủ trương, giải pháp đào tạo, bồi dưỡng phù hợp, bảo đảm đội ngũ cán bộ chính trị đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại.

Một là, về chuẩn đầu ra và yêu cầu chức danh. Thực tiễn cho thấy, việc “xây dựng chuẩn đầu ra chương trình đào tạo chưa kịp thời, chưa đồng bộ và thống nhất”¹; chương trình đào tạo “có nội dung chưa theo kịp thực tiễn, nhất là trong chiến tranh công nghệ cao”². Những nhận định trên phản ánh thực trạng chung của công tác đào tạo trong Quân đội, trong đó có đào tạo cán bộ chính trị. Đây là nút thắt quan trọng, bởi chuẩn đầu ra là căn cứ trực tiếp để xác định mục tiêu, nội dung và kết quả cần đạt theo yêu cầu chức danh. Khi chuẩn đầu ra chưa được xác định đầy đủ, cụ thể, chương trình khó xác định đúng những phẩm chất, năng lực cần hình thành, nhất là năng lực thực tiễn tiến hành công tác đảng, công tác chính trị. Vì vậy, cần hoàn thiện chuẩn đầu ra và coi đây là khâu trước tiên để đổi mới đồng bộ công tác đào tạo.

Theo chúng tôi, vấn đề cốt lõi là cần xác định rõ chuẩn đầu ra đối với từng đối tượng, trình độ và loại hình đào tạo, trên cơ sở cụ thể hóa những phẩm chất, năng lực và yêu cầu thực hiện chức trách của cán bộ chính trị trong điều kiện Quân đội hiện đại. Chuẩn đầu ra cần thực sự trở thành căn cứ xuyên suốt để xây dựng chương trình, lựa chọn nội dung, phương pháp và tổ chức quá trình đào tạo; bảo đảm xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị “có bản lĩnh chính trị kiên định vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực công tác tốt, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và Nhân dân”³; giữ vững nguyên tắc, chủ động xử trí tình huống, ứng phó trước những diễn biến nhanh, phức tạp, bất ngờ trong môi trường tác chiến hiện đại. Trên cơ sở đó, cần tiếp tục rà soát, chuẩn hóa chương trình đào tạo theo hướng tinh gọn, liên thông, hiện đại, tăng cường tính tích hợp, liên ngành; gắn đào tạo cơ bản với đào tạo theo chức danh, khắc phục sự chồng chéo, trùng lặp giữa các học phần và giữa các cấp học. Nội dung đào tạo cũng cần cập nhật kịp thời những vấn đề mới về nghệ thuật quân sự, phương thức tác chiến, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, không gian mạng và các lĩnh vực tác động trực tiếp đến hoạt động công tác đảng, công tác chính trị, bảo đảm vừa giữ vững nền tảng lý luận chính trị, vừa tăng tính thực tiễn, tính mở và khả năng thích ứng với môi trường tác chiến hiện đại.

Trao đổi, truyền thụ kinh nghiệm lãnh đạo, quản lý của cán bộ chính trị ở đơn vị cơ sở.

Hai là, về thống nhất giữa bản lĩnh chính trị vững vàng với năng lực hoạt động trong môi trường quân sự hiện đại. Xây dựng Quân đội hiện đại trước hết phải dựa trên nền tảng chính trị vững chắc. Tổ chức, vũ khí, trang bị, phương thức tác chiến càng phát triển thì yêu cầu giữ vững bản chất cách mạng, mục tiêu, lý tưởng chiến đấu, ý chí và kỷ luật của Quân đội càng cao. Vì vậy, bản lĩnh chính trị luôn là nền tảng, giữ vai trò quyết định đối với người cán bộ chính trị. Song, trong điều kiện mới, bản lĩnh chính trị không thể chỉ được thể hiện ở sự kiên định về nhận thức và thái độ chính trị, mà phải được chuyển hóa thành khả năng nhận định đúng, xử lý đúng và tổ chức thực hiện đúng trước những vấn đề mới nảy sinh trong thực tiễn.

Quân đội hiện đại đặt cán bộ chính trị trong những môi trường hoạt động rất khác nhau. Ở mỗi loại hình đơn vị, như: phòng không - không quân, hải quân, thông tin liên lạc, tác chiến điện tử, tác chiến không gian mạng hay các đơn vị kỹ thuật,… lại có đặc điểm riêng về yêu cầu nhiệm vụ, tổ chức lực lượng, trình độ chuyên môn, cường độ hoạt động của bộ đội và áp lực tâm lý khác nhau. Những yếu tố đó tác động trực tiếp đến tư tưởng, tâm lý, quan hệ và khả năng hoàn thành nhiệm vụ của quân nhân.

Bởi vậy, cán bộ chính trị phải hiểu nhiệm vụ, đặc điểm môi trường hoạt động, có kiến thức quân sự cần thiết, có tư duy hệ thống, năng lực tổ chức con người và khả năng thích ứng với những thay đổi của nhiệm vụ; có năng lực ứng dụng công nghệ, khai thác thông tin và dữ liệu phù hợp để phục vụ công tác nắm, quản lý và định hướng tư tưởng. Mục tiêu đào tạo vì thế phải vượt ra khỏi yêu cầu “giỏi công tác chính trị” theo nghĩa hẹp, đạt tiêu chí “vừa hồng, vừa chuyên” ở tầm cao hơn. “Hồng” không chỉ là có lập trường kiên định, mà phải thể hiện ở niềm tin, trách nhiệm, phẩm chất và khả năng giữ vững nguyên tắc trước những tác động phức tạp. “Chuyên” không chỉ là giỏi nghiệp vụ, mà phải thể hiện ở tư duy, kiến thức, kỹ năng, phương pháp và năng lực hoàn thành chức trách, nhiệm vụ trong những điều kiện mới. Đó là yêu cầu cốt lõi để đội ngũ cán bộ chính trị thực sự đủ sức làm nòng cốt xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị trong điều kiện xây dựng Quân đội hiện đại.

Ba là, về khoảng cách giữa kiến thức được trang bị với năng lực thực hiện nhiệm vụ. Thực tiễn xây dựng Quân đội hiện đại đòi hỏi cán bộ chính trị phải có năng lực xử lý những tình huống phức hợp, bất ngờ, tác động trực tiếp đến sức mạnh chính trị, tinh thần của đơn vị; tiến hành công tác đảng, công tác chính trị trong những nhiệm vụ đặc thù, khẩn cấp; chủ động phát hiện và xử lý từ sớm nguy cơ phát sinh điểm nóng về tư tưởng, kỷ luật, đoàn kết nội bộ; định hướng nhận thức, đấu tranh với thông tin sai trái, xuyên tạc và những tác động tiêu cực từ không gian mạng. Đặc biệt, phải có khả năng duy trì và củng cố trận địa chính trị, tư tưởng trong những điều kiện thông tin thiếu hụt, nhiệm vụ biến động nhanh, lực lượng phân tán, áp lực tâm lý lớn và các yếu tố quân sự, chính trị, tư tưởng, xã hội, công nghệ tác động đồng thời.

Học viên Trường Sĩ quan Chính trị thực hiện nghi thức tuyên thệ tại Lễ tốt nghiệp năm 2026.

Những yêu cầu đó không thể hình thành đầy đủ bằng phương thức học tập thiên về ghi nhớ và tái hiện kiến thức, mà người học phải được đặt vào tình huống nghề nghiệp để tự phân tích, lựa chọn phương án, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Bởi vậy, đổi mới đào tạo cần chuyển mạnh sang các hình thức mô phỏng, diễn tập, xử lý tình huống, tranh luận, thực hành tham mưu, thực hành công tác đảng, công tác chính trị, nghiên cứu tình huống điển hình và thực tế đơn vị. Kiểm tra, đánh giá cũng cần thay đổi tương ứng: bên cạnh kiểm tra kiến thức, phải đánh giá khả năng vận dụng, tư duy độc lập, năng lực tham mưu, kỹ năng tổ chức và khả năng giải quyết vấn đề.

Chất lượng đào tạo vì thế phải được xem xét từ khả năng hoàn thành chức trách của cán bộ sau khi trở về đơn vị, chứ không chỉ từ kết quả học tập trong nhà trường. Điều đó thể hiện rõ phương châm “Chất lượng đào tạo của nhà trường là khả năng sẵn sàng chiến đấu của đơn vị”.

Bốn là, về đánh giá sau đào tạo và bảo đảm chất lượng đào tạo. Thực tiễn cho thấy, công tác đánh giá hiện vẫn chủ yếu dừng ở việc xác định kết quả học tập của người học khi kết thúc khóa đào tạo, chưa gắn chặt với đánh giá kết quả thực hiện chức trách, nhiệm vụ của cán bộ sau tốt nghiệp. Việc theo dõi, thu thập và phản hồi kết quả công tác tại đơn vị về cơ sở đào tạo chưa được thực hiện thường xuyên, làm hạn chế căn cứ thực tiễn để kiểm chứng chất lượng, mức độ phù hợp của chuẩn đầu ra và chương trình đào tạo với yêu cầu chức danh. Đây là khoảng trống cần khắc phục trong đào tạo cán bộ chính trị.

Vì vậy, cần hoàn thiện cơ chế bảo đảm chất lượng theo hướng đưa đánh giá sau đào tạo trở thành một khâu của hệ thống bảo đảm chất lượng, được thực hiện định kỳ với tiêu chí cụ thể. Các cơ sở đào tạo cần tăng cường phối hợp với đơn vị theo dõi kết quả công tác của cán bộ sau tốt nghiệp; thu thập ý kiến của cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị và cán bộ được đào tạo về mức độ phù hợp của chương trình với yêu cầu thực tiễn. Kết quả thu thập cần được tổng hợp, phân tích, đối chiếu với kết quả đánh giá tại nhà trường để nhận diện những hạn chế, vấn đề phát sinh và những nội dung đào tạo chưa sát yêu cầu. Trên cơ sở đó, kết quả đánh giá sau đào tạo cần được sử dụng làm căn cứ rà soát, điều chỉnh chương trình, nội dung, phương pháp và các điều kiện bảo đảm đào tạo, tạo sự liên thông giữa đánh giá kết quả, kiểm chứng thực tiễn và cải tiến đào tạo. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, phân tích dữ liệu đánh giá, từng bước nâng cao hiệu quả theo dõi chất lượng, cải tiến chương trình và gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường với đơn vị.

Đổi mới công tác đào tạo đội ngũ cán bộ chính trị là yêu cầu khách quan từ thực tiễn xây dựng Quân đội hiện đại. Những vấn đề trao đổi trên đây góp phần làm rõ một số yêu cầu cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện trong đào tạo và phát triển đội ngũ cán bộ chính trị. Các cơ quan, cơ sở đào tạo và đơn vị cần vận dụng phù hợp với thực tiễn, từng bước nâng cao chất lượng đào tạo, xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

Đại tá, TS. NGUYỄN ĐỖ PHÚ, Trưởng phòng Đào tạo, Trường Sĩ quan Chính trị
_______________________            

1 - Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW, ngày 20/12/2022 của Quân ủy Trung ương về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới.

2 - Tổng cục Chính trị – Tài liệu nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Nxb QĐND, H. 2025, tr. 37.

3 - Sđd, tr. 49.