Là lực lượng nòng cốt, chuyên trách quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia và quản lý, kiểm soát xuất, nhập cảnh theo quy định của pháp luật, cùng với triển khai quyết liệt, đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng đã và đang lãnh đạo, chỉ đạo đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng quản lý cửa khẩu biên giới.

Cửa khẩu biên giới là nơi diễn ra các hoạt động xuất, nhập cảnh; xuất, nhập khẩu; giao lưu và hợp tác quốc tế; đồng thời là địa bàn đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Hiện nay, Cục Cửa khẩu được giao nhiệm vụ tham mưu quản lý, chỉ đạo công tác tại 151 cửa khẩu trên cả nước. Trước yêu cầu hội nhập quốc tế và chuyển đổi số, công tác quản lý cửa khẩu đặt ra nhiều yêu cầu mới rất cao, cùng những thời cơ, điều kiện thuận lợi và thách thức đan xen.

Trung tướng Nguyễn Anh Tuấn, Chính ủy Bộ đội Biên phòng cùng các đại biểu tham quan trưng bày của Cục Cửa khẩu tại Lễ ra quân huấn luyện năm 2026.

Trước bối cảnh đó, Đảng ủy Bộ đội Biên phòng đã ra Nghị quyết số 387-NQ/ĐU, ngày 13/3/2022 về “Lãnh đạo nâng cao chất lượng công tác cửa khẩu và xây dựng lực lượng cửa khẩu vững mạnh, chính quy, chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng yêu cầu cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0”. Theo đó, Cục Cửa khẩu đã tập trung triển khai nhiều giải pháp mang tính cơ bản, đồng bộ, chặt chẽ về an ninh, linh hoạt trong cải cách thủ tục hành chính, gắn với chuyển đổi số nhằm đơn giản hóa quy trình thủ tục biên phòng ở cửa khẩu, tạo sự thông thoáng, thuận lợi cho các hoạt động lưu thông biên giới, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế của đất nước.

Trên cơ sở quán triệt và cụ thể hóa các chủ trương, nghị quyết của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và Đảng ủy Bộ đội Biên phòng, Cục chủ động tham mưu hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật, tạo nền tảng pháp lý cho đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác quản lý cửa khẩu biên giới. Trọng tâm là rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật liên quan, bảo đảm đồng bộ với quá trình xây dựng Chính phủ số, kinh tế số và mô hình chính quyền địa phương hai cấp; hoàn thiện cơ sở pháp lý để triển khai thủ tục biên phòng điện tử theo cơ chế một cửa quốc gia; mô hình “Một cửa, một lần dừng”; ứng dụng công nghệ nhận dạng sinh trắc học tại các cổng kiểm soát xuất, nhập cảnh tự động; phát triển hệ thống camera giám sát kết nối tập trung về Trung tâm Quản lý xuất, nhập cảnh Bộ đội Biên phòng.

Cùng với đó, Cục chủ động tham mưu xây dựng, hoàn thiện thể chế về xuất, nhập cảnh; phối hợp triển khai thí điểm mô hình “cửa khẩu thông minh”, nền tảng “cửa khẩu số” tại các cửa khẩu Hữu Nghị, Tân Thanh (tỉnh Lạng Sơn), Kim Thành (tỉnh Lào Cai) và một số cửa khẩu trọng điểm. Đồng thời, chú trọng tham mưu cơ chế ưu tiên nguồn lực cho nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao công nghệ tiên tiến; đẩy mạnh kết nối, khai thác hiệu quả các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành phục vụ quản lý, kiểm soát xuất, nhập cảnh, tạo nền tảng số hóa toàn diện quy trình nghiệp vụ, nâng cao chất lượng dự báo, chỉ huy, điều hành. Phối hợp rà soát, hoàn thiện các quy định liên quan đến cơ chế một cửa ASEAN, thương mại biên giới; chủ động tham mưu đàm phán, sửa đổi, bổ sung các điều ước, thỏa thuận quốc tế về biên giới, cửa khẩu phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ.

Chỉ riêng năm 2025, Cục Cửa khẩu đã tham mưu trình cấp có thẩm quyền ban hành 02 nghị định của Chính phủ, 01 quyết định của Thủ tướng Chính phủ, 02 thông tư của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và 07 văn bản quy phạm nội bộ của Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng. Đồng thời, tham mưu Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng báo cáo Bộ Quốc phòng trình Chính phủ ban hành Nghị quyết số 02/NQ-CP, ngày 03/01/2025, về việc cho phép đối tượng xuất, nhập cảnh qua các lối thông quan trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, Lạng Sơn; phối hợp xây dựng Nghị định số 234/2025/NĐ-CP, ngày 27/8/2025 của Chính phủ và Thông tư quy định đối với tàu quân sự nước ngoài đến Việt Nam và tàu quân sự Việt Nam đi nước ngoài, góp phần từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý cửa khẩu biên giới.

Trước yêu cầu ngày càng cao của công tác quản lý, kiểm soát xuất, nhập cảnh và hội nhập quốc tế, quán triệt Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW, ngày 29/01/2025 của Quân ủy Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Cục Cửa khẩu chủ trì tham mưu Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng tập trung đầu tư đồng bộ hạ tầng số, xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung và hiện đại hóa hệ thống quản lý cửa khẩu. Theo đó, Cục tập trung chỉ đạo triển khai các nền tảng số phục vụ quản lý, kiểm soát xuất, nhập cảnh, bảo đảm kết nối thông suốt từ Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng đến các cửa khẩu trên toàn quốc và liên thông với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành của các bộ, ngành liên quan. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng các nền tảng xác thực điện tử, công nghệ số tiên tiến và tự động hóa quy trình nghiệp vụ; từng bước hoàn thiện các nền tảng quản trị, điều hành số, nâng cao chất lượng khai thác, chia sẻ dữ liệu.

Hội nghị Đảng ủy Cục Cửa khẩu ra Nghị quyết  lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ năm 2026.

Bên cạnh đó, Cục đã triển khai phần mềm quản lý, kiểm soát xuất, nhập cảnh theo mô hình dữ liệu tập trung, kết nối từ Bộ Tư lệnh đến các cửa khẩu trên toàn quốc và đồng bộ với cơ sở dữ liệu của Cục Quản lý xuất, nhập cảnh (Bộ Công an), bảo đảm cập nhật dữ liệu theo thời gian thực, phục vụ hiệu quả công tác chỉ huy, điều hành, đồng thời giảm chi phí đầu tư và vận hành hệ thống. Cùng với đó, đã triển khai 19 hệ thống thủ tục biên phòng điện tử tại các cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu chính tuyến biên giới đất liền và cửa khẩu cảng; kết nối Cổng thông tin thủ tục biên phòng điện tử với Cổng thông tin một cửa quốc gia; ứng dụng chữ ký số trong giải quyết thủ tục và cấp giấy phép trực tuyến.

Đến nay, Bộ đội Biên phòng đã đưa vào sử dụng 19 hệ thống cổng kiểm soát tự động tích hợp công nghệ nhận dạng sinh trắc học, kết nối, khai thác cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và cơ sở dữ liệu căn cước, rút ngắn thời gian làm thủ tục từ khoảng 60 giây xuống còn 15 - 20 giây/người. Giai đoạn 2021 - 2025, hệ thống đã kiểm soát hơn 2,4 triệu lượt người xuất, nhập cảnh, nâng cao độ chính xác, tính chuyên nghiệp và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Xác định con người là nhân tố quyết định chất lượng, hiệu quả ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý cửa khẩu, Cục tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác cửa khẩu có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn cao, am hiểu pháp luật, tinh thông nghiệp vụ và làm chủ công nghệ hiện đại. Thực hiện Thông tư số 30/2023/TT-BQP, ngày 12/4/2023 của Bộ Quốc phòng quy định tiêu chuẩn và chuyển đổi vị trí công tác đối với cán bộ, nhân viên kiểm soát xuất, nhập cảnh tại các cửa khẩu do Bộ Quốc phòng quản lý, Cục chủ động tham mưu kiện toàn tổ chức lực lượng, thực hiện tốt công tác quy hoạch, tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và luân chuyển cán bộ theo hướng chuyên sâu, phù hợp với yêu cầu từng vị trí công tác và đặc điểm từng loại hình cửa khẩu.

Cùng với xây dựng đội ngũ, Cục chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Ưu tiên đào tạo, bồi dưỡng cán bộ có trình độ về công nghệ thông tin, an ninh mạng, quản trị hệ thống và phân tích dữ liệu; xây dựng đội ngũ cán bộ nòng cốt có khả năng tiếp cận, làm chủ và khai thác hiệu quả các công nghệ mới phục vụ quản lý, kiểm soát xuất, nhập cảnh. Đồng thời, tăng cường phối hợp với các cơ sở đào tạo trong và ngoài Quân đội tổ chức các lớp bồi dưỡng chuyên sâu về nghiệp vụ kiểm soát xuất, nhập cảnh, ngoại ngữ, pháp luật quốc tế, kỹ năng phối hợp liên ngành và kỹ năng làm việc trong môi trường số.

Để nâng cao hiệu quả khai thác các nền tảng số đã được đầu tư, Cục tập trung bồi dưỡng cho cán bộ kỹ năng sử dụng các phần mềm nghiệp vụ, hệ thống cơ sở dữ liệu, thiết bị kiểm soát hiện đại và các nền tảng quản trị số; đồng thời, chú trọng nâng cao năng lực phân tích, xử lý, khai thác dữ liệu phục vụ công tác dự báo, tham mưu, chỉ huy, điều hành và giải quyết các tình huống phát sinh tại cửa khẩu. Qua đó, từng bước xây dựng đội ngũ cán bộ cửa khẩu có tư duy số, tác phong làm việc chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia và hội nhập quốc tế.

Cục Cửa khẩu tăng cường phối hợp liên ngành và mở rộng hợp tác quốc tế, nâng cao hiệu quả quản lý cửa khẩu trong điều kiện hội nhập và chuyển đổi số. Thời gian qua, Cục chủ động phối hợp với Cục Quản lý xuất nhập cảnh (Bộ Công an) trong chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ kiểm soát xuất, nhập cảnh tại các cửa khẩu do Bộ Quốc phòng và Bộ Công an quản lý; tham mưu Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng phối hợp với Cục Hải quan sơ kết 5 năm thực hiện Quy chế phối hợp hoạt động giai đoạn 2019 - 2024, đồng thời xây dựng, ký kết quy chế phối hợp mới phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ. Cùng với đó, phối hợp chặt chẽ với Cục Lãnh sự (Bộ Ngoại giao) trong trao đổi thông tin bảo hộ công dân, tham mưu xử lý các vụ việc nhạy cảm liên quan đến kiểm soát xuất, nhập cảnh có yếu tố người nước ngoài; phối hợp với các cơ quan chức năng của Bộ Ngoại giao xây dựng Đề án quy hoạch hệ thống cửa khẩu biên giới đất liền trên các tuyến, thực hiện trình tự mở mới, nâng cấp cửa khẩu, lối mở biên giới theo đúng quy định. Đồng thời, duy trì phối hợp hiệu quả với các cơ quan chức năng thuộc Bộ Xây dựng; Bộ Công Thương; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng các địa phương biên giới nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động vận tải, thương mại, du lịch và giao lưu quốc tế.

Gian trưng bày “Đổi mới, sáng tạo và chuyển đổi số trong công tác kiểm soát xuất, nhập cảnh” tại Đại hội Đảng bộ Bộ đội Biên phòng lần thứ XVI.

Trong hợp tác quốc tế, Cục tích cực tham mưu triển khai hiệu quả cơ chế hợp tác của Ủy ban hợp tác quản lý cửa khẩu biên giới trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc; chủ động tham mưu Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng phối hợp với Cục Quản lý Di dân quốc gia (Bộ Công an Trung Quốc), Tổng cục Hải quan Trung Quốc, Tổng cục An ninh (Bộ An ninh Lào), Tổng cục Di trú (Bộ Nội vụ Campuchia) trong thực hiện các điều ước quốc tế về biên giới, cửa khẩu, đồng thời phối hợp nâng cấp cửa khẩu, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất, nhập cảnh và xuất, nhập khẩu hàng hóa. Bên cạnh đó, tiếp tục mở rộng hợp tác với Đại sứ quán Úc, Hoa Kỳ, Vương quốc Anh và các tổ chức quốc tế, như: IOM, UNODC,… trong trao đổi kinh nghiệm, đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực quản lý cửa khẩu, bảo đảm an ninh biên giới. Qua đó, từng bước hoàn thiện cơ chế phối hợp trong quản lý cửa khẩu, nâng cao hiệu quả trao đổi, chia sẻ thông tin, tạo thuận lợi cho lưu thông biên giới, góp phần giữ vững chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và chuyển đổi số.

Trước bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, Cục Cửa khẩu tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt tích cực tham mưu, hướng dẫn, chỉ đạo đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên các mặt công tác, từng bước hiện đại hóa công tác cửa khẩu, góp phần quản lý, bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia./.

Thiếu tướng ĐỖ NGỌC TOÀN, Cục trưởng Cục Cửa khẩu, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng