Ứng phó sự cố thiên tai và tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn là nhiệm vụ “chiến đấu trong thời bình”. Để thực hiện tốt nhiệm vụ quan trọng này đòi hỏi phải tiến hành tổng thể các nội dung, biện pháp; trong đó, bảo đảm đầy đủ, kịp thời về hậu cần có ý nghĩa rất quan trọng.

Ứng phó sự cố thiên tai và tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn là một nội dung của phòng thủ dân sự, một nhiệm vụ quan trọng của Quân đội. Thời gian qua, với tinh thần không quản ngại khó khăn, nguy hiểm, tất cả “vì nhân dân phục vụ”, các đơn vị trong toàn quân đã thể hiện rõ vai trò là lực lượng xung kích, nòng cốt, chỗ dựa tin cậy của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân trong ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai, tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn, bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhà nước, Nhân dân, tô thắm thêm truyền thống, bản chất tốt đẹp “Bộ đội Cụ Hồ”, tăng cường đoàn kết gắn bó quân - dân, xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc.

Lực lượng vũ trang Quân khu 4 diễn tập phòng, chống bão lũ, cứu hộ, cứu nạn tại tỉnh Nghệ An. Nguồn: hc.qdnd.vn

Góp phần vào kết quả chung đó có công tác bảo đảm hậu cần. Hằng năm, toàn quân duy trì dự trữ thường xuyên hàng nghìn tấn lương thực, thực phẩm, hàng chục triệu lít xăng dầu, hàng trăm nghìn bộ quân trang, hàng trăm nghìn cơ số thuốc và trang bị y tế sẵn sàng cho thực hiện nhiệm vụ. Tính riêng năm 2024, ngành Hậu cần Quân đội đã cấp phát hơn 1.200 tấn gạo, gần 900 tấn lương khô, trên 200 nghìn thùng mì ăn liền, 150 nghìn cơ số thuốc và hàng chục nghìn nhà bạt, phao cứu sinh, áo phao các loại hỗ trợ Nhân dân vùng thiên tai, sự cố. Nhiều lực lượng hậu cần cơ động đã trực tiếp tham gia vận chuyển, cung cấp kịp thời nhu yếu phẩm đến các khu vực bị chia cắt, góp phần giảm thiểu thiệt hại, giúp Nhân dân nhanh chóng ổn định cuộc sống.

Dự báo thời gian tới, biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan tiếp tục gây ra nhiều thiên tai, sự cố, nguy cơ xảy ra bão mạnh, lũ quét, lũ ống, sạt lở đất, sập đổ công trình, ngập lụt,... gây ảnh hưởng tiêu cực đến phát triển kinh tế - xã hội, kết cấu hạ tầng cơ sở, ảnh hưởng tới hoạt động quân sự, quốc phòng, tác động trực tiếp đến cuộc sống của Nhân dân, công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong bối cảnh đó, hoạt động ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai và tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn luôn đặt ra yêu cầu cao đối với công tác bảo đảm hậu cần. Đây không chỉ là nhiệm vụ cấp thiết, thường xuyên, mà còn là trách nhiệm chính trị của toàn quân, góp phần quan trọng giảm thiểu thiệt hại, ổn định đời sống Nhân dân và giữ vững an ninh, quốc phòng. Để nâng cao hiệu quả bảo đảm hậu cần cho hoạt động ứng phó sự cố thiên tai và tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn, phạm vi bài viết đề xuất một số giải pháp cơ bản sau:

Một là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp đối với công tác bảo đảm hậu cần cho hoạt động ứng phó sự cố thiên tai, tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn. Đây là giải pháp quan trọng hàng đầu, quyết định bảo đảm hậu cần cho thực hiện nhiệm vụ ứng phó sự cố thiên tai, tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn của các cơ quan, đơn vị đạt hiệu quả cao. Để làm được điều đó, cùng với tổ chức quán triệt đầy đủ, nghiêm túc các nghị quyết, chỉ thị, thông tư, kế hoạch của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật về nhiệm vụ phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai và tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn, cấp ủy các cơ quan, đơn vị cần có nghị quyết chuyên đề lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ bảo đảm hậu cần cho nhiệm vụ quan trọng này, từ đó cụ thể hóa thành kế hoạch, chỉ tiêu hậu cần sát thực tế, khả thi, kịp thời bổ sung, điều chỉnh phù hợp với từng tình huống cụ thể. Cùng với đó, tập trung xây dựng lực lượng hậu cần - kỹ thuật các cấp “tinh, gọn, mạnh”, có cơ cấu hợp lý, đồng bộ, tổ chức linh hoạt, vừa đáp ứng nhiệm vụ bảo đảm hậu cần thường xuyên, vừa là lực lượng nòng cốt thực hiện nhiệm vụ ứng phó sự cố thiên tai và tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn khi có tình huống xảy ra.

Trước đặc thù nhiệm vụ bảo đảm hậu cần cho ứng phó sự cố thiên tai và tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn rất nặng nề, tiến hành trong điều kiện khẩn trương, khó khăn, phức tạp, tiềm ẩn nhiều nguy cơ bất trắc, nguy hiểm khó lường có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của lực lượng thực hiện nhiệm vụ, các cơ quan, đơn vị cần thực hiện tốt công tác giáo dục, quán triệt nâng cao nhận thức và trách nhiệm cho cán bộ, chiến sĩ; chủ động, tích cực chuẩn bị đầy đủ, toàn diện mọi mặt, sẵn sàng tham gia phòng, chống và khắc phục hậu quả sự cố thiên tai và tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn đạt hiệu quả cao nhất. Bên cạnh đó, cần tăng cường phối hợp các cơ quan chức năng tham mưu với cấp ủy, chính quyền địa phương thực hiện hiệu quả các phương án ứng phó sự cố thiên tai và tìm kiếm cứu nạn, hạn chế thấp nhất thiệt hại về tính mạng, tài sản của Nhà nước và Nhân dân.

Hai là, chủ động xây dựng, hoàn thiện kế hoạch bảo đảm hậu cần cho nhiệm vụ ứng phó sự cố thiên tai và tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn theo từng cấp độ, từng tình huống cụ thể. Thời gian qua, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và sáp nhập các tỉnh, thành phố dẫn đến địa giới hành chính có sự thay đổi, chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị có sự điều chỉnh, nhất là đối với cơ quan quân sự địa phương. Vì vậy, để thực hiện tốt nhiệm vụ bảo đảm hậu cần cho hoạt động ứng phó sự cố thiên tai và tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn, các cơ quan, đơn vị cần nhanh chóng xây dựng, hoàn chỉnh phương án, kế hoạch bảo đảm. Trong đó, phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền và các cơ quan, ban, ngành địa phương xác định rõ địa giới, khu vực thực hiện nhiệm vụ; phân công, phân nhiệm rõ ràng cho từng lực lượng, từng bộ phận trong việc bảo đảm hậu cần cho các lực lượng thực hiện nhiệm vụ ở các cấp độ thiên tai, từng tình huống cụ thể, v.v. Trên cơ sở đó, chỉ đạo, tổ chức xây dựng các phương án bảo đảm hậu cần phù hợp với từng cấp, từng nhiệm vụ; hướng dẫn và quy định thống nhất từng loại vật chất hậu cần dự trữ, mang theo đối với mỗi cá nhân, tập thể khi thực hiện nhiệm vụ. Hằng năm, các cơ quan, đơn vị phải tiến hành kiểm tra, rà soát, điều chỉnh văn kiện hậu cần, kỹ thuật cho thực hiện nhiệm vụ này ở các cấp sát với yêu cầu thực tế.

Để đạt hiệu quả, cùng với việc chuẩn bị tốt các loại vật tư, nhu yếu phẩm thiết yếu, phương tiện cứu hộ, cứu nạn và các trang thiết bị y tế để ứng phó kịp thời với các tình huống, các cơ quan, đơn vị cần xác định, bố trí nguồn dự phòng để chủ động xử lý các tình huống phát sinh, đảm bảo đủ nguồn lực cho các hoạt động ứng phó. Xây dựng phương án tạo nguồn, tổ chức tiếp nhận, cấp phát phương tiện, trang bị, vật chất; thực hiện tốt công tác quản lý và sử dụng hiệu quả trang bị đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ phòng, chống, khắc phục hậu quả sự cố thiên tai. Mặt khác, cơ quan hậu cần - kỹ thuật phải duy trì nghiêm chế độ trực cứu hộ, cứu nạn, thường xuyên phối hợp với các lực lượng nắm chắc tình hình liên quan đến công tác cứu hộ, cứu nạn trên địa bàn để kịp thời xử trí các tình huống xảy ra. Tiếp tục nghiên cứu đổi mới phương thức bảo đảm hậu cần; hiệp đồng chặt chẽ các lực lượng trong khai thác tạo nguồn hậu cần tại chỗ. Đẩy mạnh công tác huấn luyện, bồi dưỡng nâng cao trình độ hiểu biết, kỹ năng thực hành bảo đảm cho cán  bộ, chiến sĩ. Thường xuyên tổ chức luyện tập, diễn tập theo các phương án, nâng cao khả năng ứng phó, bảo đảm của cơ quan, phân đội hậu cần, kỹ thuật trong mọi tình huống.

Ba là, vận dụng linh hoạt các biện pháp trong bảo đảm cho các lực lượng thực hiện nhiệm vụ. Khi thực hiện hoạt động ứng phó sự cố thiên tai và tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn, các đơn vị Quân đội thường tổ chức ra các bộ phận, như: lực lượng cơ động; lực lượng phòng, chống tại chỗ; lực lượng dự bị; lực lượng bảo đảm (thông tin, bảo đảm cơ động, hậu cần - kỹ thuật,...), ngoài ra, còn có lực lượng huy động, hiệp đồng trên địa bàn (dân quân tự vệ các xã, công an, đồn biên phòng trên địa bàn). Căn cứ vào quy mô tổ chức sử dụng lực lượng của người chỉ huy, thời gian, địa điểm, nhiệm vụ của từng lực lượng và tình hình thực tế sự cố thiên tai xảy ra trên từng khu vực,... để cơ quan hậu cần - kỹ thuật chỉ đạo tổ chức bếp ăn, cơ cấu bữa ăn và biện pháp tiếp tế lương thực, thực phẩm cho phù hợp.

Vấn đề đặt ra hiện nay, do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, sự cố thiên tai xảy ra liên tiếp, kéo dài trong nhiều ngày, trên diện rộng, chia cắt nhiều khu vực, tình huống diễn biến rất phức tạp; phạm vi đơn vị ứng cứu, tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn rộng, việc cơ động lực lượng khó khăn, lực lượng phân tán thành nhiều bộ phận nhỏ lẻ, v.v. Để thực hiện tốt công tác bảo đảm hậu cần, nhất là bảo đảm vật chất, cần kết hợp chặt chẽ phương thức bảo đảm tại chỗ kết hợp với cơ động từ nơi khác đến, trong đó lấy bảo đảm tại chỗ là chủ yếu. Các đơn vị, đặc biệt là bộ chỉ huy quân sự các tỉnh, thành phố cần chủ động tham mưu cho cấp ủy, chính quyền tích cực xây dựng tiềm lực, thế trận hậu cần trên địa bàn, sẵn sàng huy động bảo đảm cho các tình huống theo phương châm “4 tại chỗ”. Cùng với đó, ngành Hậu cần - Kỹ thuật cần tham mưu nghiên cứu sản xuất, mua sắm trang bị các phương tiện hiện đại, như: phương tiện không người lái (không, thủy), xe tải lội nước, robot vận tải,… nhằm tăng cường khả năng cơ động bảo đảm trên các loại địa hình, thời tiết, tình huống.

Bốn là, chú trọng các biện pháp phòng, chống dịch bệnh và vệ sinh môi trường khu vực xảy ra sự cố thiên tai. Theo đó, trước khi thực hiện nhiệm vụ phòng, chống sự cố thiên tai và tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn, cơ quan hậu cần - kỹ thuật tiến hành kiểm tra, bổ sung đầy đủ lượng dự trữ lương thực, thực phẩm, có đủ các loại thuốc, như: cảm cúm, tiêu chảy, dầu cao, oresol, hóa chất khử trùng,... các cơ số thuốc này phải được phân lô, đồng bộ, đóng gói gọn, nhẹ, thuận tiện trong sử dụng và cơ động bảo đảm. Để nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ, các cơ quan, đơn vị, nòng cốt là ngành Hậu cần - Kỹ thuật cần nghiên cứu, đưa vào sử dụng các thiết bị lọc nước dã chiến, các loại hóa chất khử trùng; tập trung thực hiện tốt các biện pháp bảo đảm nước ăn, uống, sử dụng viên lọc nước, đánh phèn, xử lý nước bằng hóa chất để bảo đảm nguồn nước sạch cho sinh hoạt. Cùng với đó, tổ chức các tổ quân y cơ động (bác sĩ, y sĩ, y tá) kết hợp với y tế địa phương thu dung, cứu chữa người bị thương, bị bệnh do sự cố thiên tai. Tăng cường thực hiện các biện pháp vệ sinh môi trường, thu gom xử lý rác thải, san lấp các vũng nước đọng, khơi thông cống rãnh, tiến hành tẩy uế, khử trùng môi trường bằng các dung dịch, hóa chất. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, các cơ quan, đơn vị cần thường xuyên giám sát, theo dõi tình hình dịch bệnh có thể phát sinh trong doanh trại cũng như ngoài Nhân dân địa phương để có biện pháp xử lý, ngăn chặn kịp thời.

Trước diễn biến ngày càng khó lường của khí hậu, thời tiết, hoạt động ứng phó sự cố thiên tai và tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn ngày càng trở nên khó khăn và phức tạp, nhiệm vụ bảo đảm hậu cần cho hoạt động này đặt ra nhiều vấn đề cần phải giải quyết, đòi hỏi cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung, hoàn thiện cả về lý luận và chỉ đạo thực tiễn.

Đại tá, TS. HÀ THÀNH NAM, Học viện Hậu cần