Sau gần 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, ngày 28/01/1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về Tổ quốc, trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Đây là dấu mốc quan trọng, mở ra một giai đoạn phát triển mới của phong trào cách mạng Việt Nam, đáp ứng đòi hỏi khách quan của sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, giải phóng dân tộc của Nhân dân ta.

Ngày 28/01/1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và các đồng chí của mình vượt qua mốc 108 biên giới Việt Nam - Trung Quốc về đến Pác Bó (xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng). Ảnh: TTXVN

Hành trình tìm đường cứu nước cho dân tộc

Người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành sinh ra trong gia đình trí thức Nho học yêu nước, lớn lên ở một vùng quê giàu truyền thống cách mạng; trưởng thành khi đất nước bị xâm lược, dân tộc chìm đắm trong nô lệ và chứng kiến cảnh đồng bào bị đọa đày đau khổ bởi chế độ hà khắc của thực dân, phong kiến. Cùng với đó, trước sự bế tắc về đường lối dẫn tới thất bại của các phong trào yêu nước theo khuynh hướng phong kiến và tư sản đã thôi thúc ý chí quyết tâm của Nguyễn Tất Thành phải đi tìm con đường giải phóng dân tộc. Hành trình tìm đường cứu nước đã đưa Người tới các nước thuộc địa của hệ thống tư bản chủ nghĩa và cả các nước tư bản phát triển, qua đó thấy rõ sự phân hóa, đối xử bất công giữa giai cấp tư sản với các giai tầng khác trong xã hội và nỗi khổ cực của người dân lao động, nô lệ bị áp bức, bóc lột. Người rút ra kết luận: Cách mạng tư sản là cuộc cách mạng không triệt để, không thể là con đường giải phóng dân tộc, giải phóng Nhân dân khỏi áp bức, bất công.

Năm 1917, Cách mạng Tháng Mười Nga thành công đã tác động lớn đến tư tưởng của Nguyễn Tất Thành. Đến tháng 7/1920, khi được đọc bản “Sơ thảo lần thứ nhất Luận cương về các vấn đề dân tộc và thuộc địa” của Lênin, Nguyễn Ái Quốc đã tìm ra “con đường giải phóng”. Người khẳng định: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản”¹. Sự kiện quan trọng này đã đưa người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành đến với chủ nghĩa Mác - Lênin - bước ngoặt trên hành trình tìm đường cứu nước. Để tạo nền tảng vững chắc cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản, Nguyễn Ái Quốc đã kiên trì truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam thông qua các hoạt động xây dựng cơ sở quần chúng, bồi dưỡng lý luận và rèn luyện thực tiễn. Tháng 6/1925, Người thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên để chuẩn bị tư tưởng và tổ chức cho sự thành lập chính đảng vô sản lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Đầu năm 1930, tại Hương Cảng (Trung Quốc) dưới sự chủ trì của Nguyễn Ái Quốc, 03 tổ chức cộng sản² đã hợp nhất thành Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong Cương lĩnh đầu tiên của Đảng đã xác định những nội dung cơ bản nhất của con đường cách mạng Việt Nam; đáp ứng được nhu cầu bức thiết của lịch sử và trở thành ngọn cờ tập hợp, đoàn kết, thống nhất các lực lượng cách mạng và toàn thể dân tộc. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc đã giác ngộ hàng triệu quần chúng thuộc các giai cấp, tầng lớp trong xã hội, tạo nên lực lượng chính trị đông đảo. Đây là sự chuẩn bị hết sức căn bản và cần thiết để cuộc đấu tranh giành chính quyền bước vào giai đoạn quyết định.

Sau khi thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tiếp tục hoạt động ở nước ngoài. Người tích cực nghiên cứu, tìm hiểu những vấn đề về cách mạng vô sản của các nước thuộc địa để hoàn chỉnh con đường đấu tranh giải phóng dân tộc. Đồng thời, tranh thủ sự giúp đỡ, ủng hộ của nhân dân và các tổ chức quốc tế, đặc biệt là sự ủng hộ của Quốc tế Cộng sản đối với cách mạng Việt Nam. Trước nguy cơ bùng nổ cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ hai, Người đã đề nghị Quốc tế Cộng sản đồng ý cho trở về Tổ quốc trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng nước nhà. Tháng 10/1939, Người rời Liên Xô, bắt đầu hành trình trở về Tổ quốc.

Tháng 6/1940, phát xít Đức tấn công chiếm thủ đô Paris (Pháp), Người nhận định: “Đây là thời cơ thuận lợi cho cách mạng Việt Nam. Ta phải tìm mọi cách về nước để tranh thủ nắm thời cơ. Chậm trễ lúc này là có tội với cách mạng”³. Thực hiện quyết tâm đó, trong thời gian chuẩn bị về nước, Nguyễn Ái Quốc đã tổ chức một lớp huấn luyện chính trị cho 43 thanh niên yêu nước tại Nậm Quang (Tĩnh Tây, Quảng Tây, Trung Quốc). Chương trình huấn luyện gồm ba phần chính là: Tình hình thế giới và trong nước; Tổ chức đoàn thể quần chúng; Cách điều tra, tuyên truyền, tổ chức, huấn luyện và đấu tranh cách mạng, nhằm chuẩn bị thành lập mặt trận dân tộc rộng rãi ở nước ta. Các tài liệu huấn luyện do Người biên soạn được in thành sách có nhan đề: “Con đường giải phóng”. Ngày 28/01/1941, Người qua Cột mốc 108 (nay là Cột mốc 675 ở Pác Bó, xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng) với tâm nguyện: “trở về nước, đi vào quần chúng, thức tỉnh họ, tổ chức họ, đoàn kết họ, huấn luyện họ, đưa họ ra đấu tranh giành tự do độc lập”⁴.

Dấu mốc quan trọng trong tiến trình đấu tranh giành độc lập, giải phóng dân tộc

Sau khi trở về Tổ quốc, trước những diễn biến mau lẹ của tình hình thế giới, trong nước, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc gấp rút chuẩn bị cho Hội nghị Trung ương lần thứ 8, nhằm hoàn chỉnh con đường cứu nước và chuẩn bị về tổ chức, lực lượng cho đấu tranh giành chính quyền. Từ ngày 10 đến 19/5/1941, dưới sự chủ trì của Người, Hội nghị đã phân tích sâu sắc tình hình thế giới, trong nước, chủ trương tạm gác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất, giương cao ngọn cờ giải phóng dân tộc: “Cuộc cách mạng Đông Dương phải kết liễu bằng một cuộc khởi nghĩa võ trang”⁵, tiến lên đập tan ách thống trị của “phát xít Pháp - Nhật”, giành lại độc lập dân tộc, lập nên nhà nước Dân chủ Cộng hòa. Đây chính là quá trình hoàn thiện đường lối cách mạng giải phóng dân tộc của Đảng, sự kế thừa, phát triển lý luận qua khảo nghiệm thực tiễn của cách mạng Việt Nam từ khi có Đảng, trong hoàn cảnh hết sức đặc biệt (thực dân Pháp hợp tác với phát xít Nhật cai trị Nhân dân ta). Thực tiễn chứng minh, Hội nghị đã xác định đúng đối tượng của cách mạng và lực lượng để thực hiện mục tiêu cách mạng, phù hợp với đường lối giải phóng dân tộc ở một nước thuộc địa. Bên cạnh đó, Hội nghị quyết định thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất (Việt Nam độc lập Đồng minh - Việt Minh) nhằm: “Liên hiệp tất cả các tầng lớp nhân dân, các đảng phái cách mạng, các đoàn thể dân chúng yêu nước, đặng cùng nhau đánh đuổi Nhật, Pháp, làm cho Việt Nam hoàn toàn độc lập, dựng lên một nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa”⁶. Hội nghị đã bầu ra Ban Chấp hành Trung ương chính thức, Ban Thường vụ Trung ương; đồng chí Trường Chinh được bầu làm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương. Đồng thời, kiện toàn các cấp bộ đảng từ Xứ ủy đến các địa phương - nhân tố đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng đối với phong trào cách mạng Việt Nam.

Hội thảo “85 năm ngày Bác Hồ về nước (28/01/1941 - 28/01/2026): Sự kiện khởi đầu cho những thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam”. Ảnh: VGP/TG

Dưới sự chủ trì của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 8 “có tầm quan trọng đặc biệt là hoàn chỉnh sự chuyển hướng chiến lược của Đảng và quán triệt tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh, tích cực chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa vũ trang trong cả nước giành chính quyền về tay nhân dân”⁷ nhằm giải quyết mục tiêu hàng đầu của cách mạng là giành cho được độc lập dân tộc và đề ra nhiều chủ trương sáng tạo thực hiện thắng lợi mục tiêu này. Hội nghị Trung ương lần thứ 8 có ý nghĩa to lớn trong tiến trình hoạch định đường lối và quá trình thực hiện cuộc vận động khởi nghĩa vũ trang; thể hiện sự thay đổi căn bản nhận thức về nhiệm vụ của cách mạng Việt Nam. Đây chính là nền tảng để Đảng định ra các quyết sách quan trọng nhằm đoàn kết rộng rãi mọi lực lượng yêu nước, xây dựng lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang, căn cứ địa cách mạng,… bước chuẩn bị căn bản để đón thời cơ khởi nghĩa giành chính quyền; sự hội tụ mang tính tất yếu giữa tư duy lý luận cách mạng khoa học với thực tiễn phong trào cách mạng Việt Nam đã được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tìm kiếm, khảo nghiệm trên bước đường hoạt động cách mạng. Cùng với xây dựng lực lượng cách mạng, Người đã tranh thủ sự ủng hộ của lực lượng đồng minh chống phát xít, gắn cách mạng Việt Nam với cách mạng thế giới, huy động sự ủng hộ của quốc tế với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của Nhân dân ta.

Sự kiện lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về Tổ quốc, trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam thể hiện tư duy, tầm nhìn chiến lược của Người, đáp ứng đòi hỏi khách quan của phong trào cách mạng trong nước và tiến trình đấu tranh giành độc lập, giải phóng dân tộc; đánh dấu sự phát triển cả về tư duy lý luận và chỉ đạo thực tiễn để thực hiện thành công con đường cứu nước Người đã lựa chọn.

 Thực hiện tư tưởng của Người, hệ thống tổ chức Đảng từ Trung ương đến cơ sở được củng cố; lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang được phát triển, hệ thống căn cứ địa ngày càng được mở rộng. Đội ngũ cán bộ, đảng viên trung kiên được tôi luyện vững vàng, tạo nền tảng vững chắc cho bước phát triển quyết định của công cuộc đấu tranh giành chính quyền, giành lại độc lập, tự do cho dân tộc. Từ ý nghĩa to lớn đó đã khẳng định rằng, việc lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về nước, trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng là sự kiện lịch sử đặc biệt trọng đại, dấu mốc quan trọng trong tiến trình đấu tranh giải phóng dân tộc, mở ra thời kỳ mới cho cách mạng Việt Nam - thời kỳ chuẩn bị các điều kiện tiến tới Tổng khởi nghĩa trên phạm vi cả nước giành thắng lợi, tạo nên bước nhảy vọt trong lịch sử dân tộc. Một đất nước nhỏ bé tự đứng lên giải phóng khỏi ách đô hộ của thực dân, phong kiến; là thắng lợi của chủ nghĩa Mác - Lênin được vận dụng sáng tạo vào hoàn cảnh cụ thể của cách mạng Việt Nam. Đây còn là thắng lợi của tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối cách mạng của Đảng gắn độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại - vấn đề được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tìm kiếm, lựa chọn, trở thành động lực, sức mạnh to lớn để Nhân dân ta giành được những thắng lợi vĩ đại trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Lịch sử 85 năm đã ghi dấu những quyết sách sáng tạo và đầy bản lĩnh của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đối với cách mạng Việt Nam kể từ khi Người về nước và để lại những bài học sâu sắc: Trong mọi hoàn cảnh phải luôn giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng; kiên định mục tiêu chiến lược nhằm bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc; tuân thủ nguyên tắc độc lập, tự chủ; chủ động huy động sức mạnh nội sinh bằng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, kết hợp với sức mạnh thời đại,… là yếu tố tiên quyết cho mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam.

Vận dụng bài học này, Đảng ta luôn kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, không ngừng nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu; kết hợp chặt chẽ lý luận và thực tiễn, đề ra đường lối, chủ trương đúng đắn; phát huy sức mạnh dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại, lãnh đạo Nhân dân ta hoàn thành cách mạng dân tộc, dân chủ, tiến hành thành công công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, Nhân dân ta ngày càng hạnh phúc, ấm no; xây dựng nước Việt Nam ngày càng phát triển phồn vinh, hùng cường, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội./.

Đại tá, TS. LÊ THANH BÀI, Viện Chiến lược và Lịch sử Quốc phòng Việt Nam
_____________________

1 - Hồ Chí Minh - Toàn tập, Tập 12, Nxb CTQG, H. 2011, tr. 30.

2 - Đông Dương Cộng sản Đảng, An Nam Cộng sản Đảng và Đông Dương Cộng sản Liên đoàn.

3 - Hồ Chí Minh – Biên niên tiểu sử, Tập 2, Nxb CTQG, H. 1993, tr. 99.

4 - Hồ Chí Minh – Toàn tập, Tập 1, Nxb CTQG, H. 2011, tr. 209.

5 - ĐCSVN – Văn kiện Đảng toàn tập, Tập 7, Nxb CTQG, H. 2000, tr. 129.

6 - Sđd, tr. 472.

7 - Bộ Quốc phòng, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam – Lịch sử quân sự Việt Nam, Tập 9, Nxb CTQG, H. 2000, tr. 242.