Đứng chân trên địa bàn Duyên hải Trung Bộ và Tây Nguyên - nơi thường xuyên phải hứng chịu nhiều loại hình thiên tai nhất cả nước, những năm qua, lực lượng vũ trang Quân khu 5 luôn phát huy vai trò nòng cốt, tiên phong trong ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai, trở thành chỗ dựa vững chắc, tin cậy của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân trên địa bàn.

Với địa hình thấp dần từ Tây sang Đông, phía Tây có dãy Trường Sơn chắn ngang, sườn Đông có độ dốc lớn, nhiều dãy núi đâm ngang ra biển, dải đất Duyên hải Trung Bộ và Tây Nguyên có thời tiết, khí hậu, thủy văn diễn biến phức tạp, thường xuyên phải gánh chịu nhiều loại hình thiên tai, như: bão, lũ, động đất, hạn hán, lốc xoáy, sạt lở đất, v.v.

Thủ trưởng Bộ Tư lệnh Quân khu 5 phát biểu tại Hội nghị rút kinh nghiệm thực hiện Chiến dịch Quang Trung.

Những năm gần đây, do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, thiên tai xảy ra với tần suất cao hơn, cường độ mạnh hơn, gây thiệt hại nghiêm trọng hơn. Trung bình mỗi năm khu vực này có 03 đến 04 cơn bão đổ bộ và có từ 02 đến 03 đợt mưa lớn gây lũ quét, ngập lụt, sạt lở đất nghiêm trọng, nhiều nơi bị chia cắt, cô lập, khiến hàng nghìn hộ dân phải sơ tán, đời sống của Nhân dân gặp nhiều khó khăn. Ngay trong năm 2025, xuất hiện những cơn bão cường độ rất mạnh đổ bộ vào, kéo theo mưa, lũ lịch sử khắp các địa phương trên địa bàn Quân khu, như cơn bão số 12 (tháng 10/2025), kéo theo mưa lớn dài ngày, gây lũ ngập, lụt diện rộng vùng đồng bằng và sạt lở đất nghiêm trọng trên vùng núi các địa phương của Đà Nẵng, Quảng Ngãi. Đến trung tuần tháng11/2025, khi những thiệt hại của siêu bão số 13 (Kalmaegi) vẫn đang ngổn ngang, người dân các tỉnh: Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa lại phải gồng mình trước đợt mưa lũ lịch sử, gây tổn thất vô cùng lớn, với 125 người chết, mất tích và thiệt hại về tài sản ước tính trên 15.000 tỉ đồng.

Nhận thức rõ tình hình, những năm qua, cùng với việc thực hiện tốt nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, lực lượng vũ trang Quân khu 5 hết sức coi trọng công tác phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, cứu hộ, cứu nạn, coi đó là “nhiệm vụ chiến đấu trong thời bình”, là “mệnh lệnh từ trái tim”; phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền địa phương, phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng trên địa bàn, triển khai thực hiện có hiệu quả công tác quan trọng này. Theo đó, công tác lãnh đạo, chỉ huy, điều hành ứng phó sự cố thiên tai, tìm kiếm cứu nạn được duy trì có nền nếp, hiệu quả. Thường vụ Đảng ủy Quân khu lãnh đạo, chỉ đạo 100% cấp ủy, tổ chức đảng trực thuộc và đảng ủy quân sự các tỉnh, thành phố quán triệt nghiêm túc, chủ động xây dựng nghị quyết chuyên đề lãnh đạo công tác quan trọng này sát với đặc điểm, tình hình thực tiễn, yêu cầu nhiệm vụ; phân công tổ chức thực hiện cụ thể, kiểm tra, giám sát chặt chẽ. Bộ Tư lệnh Quân khu ban hành nhiều chỉ thị, quy định, kế hoạch, văn bản chỉ đạo, điều hành thực hiện công tác ứng phó thiên tai và tìm kiếm cứu nạn phù hợp với đặc điểm tình hình, gắn với từng địa bàn; tích cực, chủ động phối hợp với các tỉnh ủy, thành ủy trên địa bàn lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn triển khai thực hiện thống nhất, đồng bộ, hiệu quả. Thường xuyên kiện toàn Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự các cấp, các tổ đội làm nhiệm vụ cứu hộ, cứu nạn; đảm bảo tổ chức hệ thống chỉ huy, điều hành thống nhất, chặt chẽ, thông suốt, đúng quy trình, chức năng, nhiệm vụ. Công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức, trách nhiệm, xây dựng bản lĩnh, ý chí quyết tâm cho cán bộ, chiến sĩ được các cơ quan, đơn vị chú trọng thực hiện tốt. Thực tế cho thấy, khi nhận lệnh, đối mặt với sức tàn phá của thiên nhiên, cán bộ, chiến sĩ luôn nêu cao tinh thần chủ động khắc phục khó khăn, kịp thời có mặt ở những nơi xung yếu, không quản ngại gian khổ, hiểm nguy, phối hợp xử lý có hiệu quả các tình huống.

Cùng với đó, Quân khu tích cực đổi mới, nâng cao chất lượng huấn luyện, diễn tập thuần thục các phương án, sẵn sàng ứng phó kịp thời, hiệu quả các tình huống. Đi sâu bồi dưỡng kinh nghiệm tổ chức, điều hành, kỹ năng, quy trình xử lý sự cố, thiên tai, tìm kiếm cứu nạn,... cho các lực lượng. Tập trung huấn luyện chuyên sâu, nâng cao năng lực các đội quân y, hỗ trợ nhân đạo, cứu trợ thiên tai và kỹ năng điều khiển, sử dụng các phương tiện, trang bị cho đội ngũ nhân viên chuyên môn kỹ thuật. Để nâng cao năng lực thực hiện nhiệm vụ của các cơ quan, địa phương, đơn vị, Quân khu coi trọng tổ chức luyện tập, diễn tập các phương án ứng phó với sự cố, thiên tai nghiêm trọng như: siêu bão, mưa lũ lớn trên diện rộng, sạt lở đất, vỡ đê, v.v. Cùng với diễn tập khu vực phòng thủ, các địa phương linh hoạt lồng ghép tổ chức luyện tập, diễn tập phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn,… thiết thực rèn luyện, nâng cao trình độ chỉ đạo, điều hành, chỉ huy của cấp ủy, chính quyền; năng lực phối hợp, hiệp đồng, trình độ sử dụng phương tiện, trang bị và rèn luyện bản lĩnh, ý chí cho các lực lượng.

Kiểm tra tiến độ, chất lượng xây dựng nhà ở cho người dân trong Chiến dịch Quang Trung.

Với tinh thần “đâu cần bộ đội có, đâu khó có bộ đội”, thực hiện tốt cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành “trực tiếp, thiết thực, hiệu quả”, các cơ quan, đơn vị đã làm tốt công tác chuẩn bị mọi mặt; chủ động phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương và các lực lượng, xung kích, tiên phong ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai, giảm nhẹ thiệt hại, giúp Nhân dân sớm ổn định cuộc sống. Nhờ đó, khi xảy ra vụ sạt lở đất đá nghiêm trọng ở xã Trà Leng, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam (tháng 10/2020); vụ sạt lở đất ở nghĩa trang thành phố Đà Nẵng (tháng 10/2022), Quân khu đã huy động mọi nguồn lực, bảo đảm đầy đủ lực lượng, phương tiện giúp Nhân dân ứng phó kịp thời với các loại hình thiên tai, giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản.

Đặc biệt, trước những diễn biến phức tạp của đợt bão lũ lịch sử vừa qua, Quân khu duy trì nghiêm chế độ trực theo đúng quy định; nắm chắc tình hình thời tiết, diễn biến thực tế; tổ chức nhiều đoàn công tác chỉ đạo trực tiếp công tác ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai ngay tại thực địa, giữa tâm bão, vùng bị chia cắt, v.v. Phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương tổ chức di dời 17.085 hộ/65.120 nhân khẩu bị ảnh hưởng và có nguy cơ bị ảnh hưởng của bão, lũ, sạt lở đất đến nơi an toàn. Các đơn vị điều động hơn 8.000 lượt người, gần 150 phương tiện các loại, bất chấp mọi nguy hiểm, khó khăn, tham gia ứng phó, khắc phục hậu quả, tìm kiếm người mất tích, bảo đảm hiệu quả, an toàn tuyệt đối. Tổ chức gùi hàng, vận chuyển lương thực, thực phẩm, nhu yếu phẩm bằng đường bộ và hiệp đồng với các đơn vị không quân tiếp tế bằng đường không cho Nhân dân vùng bị cô lập.

Sau bão lũ, các cơ quan, đơn vị tích cực giúp chính quyền địa phương và Nhân dân khắc phục hậu quả; tổ chức dọn vệ sinh, sửa chữa hơn 11.000 ngôi nhà, bảo vệ 100 m bờ kè đê biển; dọn vệ sinh 645 trường học; 134 bệnh viện, trạm y tế, 499 trụ sở, công trình công cộng, v.v. Phối hợp với Bệnh viện Quân y 175, Bệnh viện 87/Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật và Viện Y học dự phòng Quân đội phía Nam triển khai 33 tổ quân y, 06 tổ phòng chống dịch tham gia tổ chức cứu hộ, cứu nạn, khám bệnh, cấp thuốc và phòng chống dịch cho các địa phương. Tổ chức nấu, cấp phát hàng chục nghìn suất ăn miễn phí cho người dân; phối hợp với các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp vận chuyển hàng chục tấn hàng cứu trợ hỗ trợ Nhân dân vùng thiên tai. Đặc biệt, thực hiện “Chiến dịch Quang Trung” do Thủ tướng Chính phủ phát động, Quân khu tổ chức 80 đội thợ và phương tiện, phối hợp cùng chính quyền địa phương và các lực lượng phấn đấu xây mới 402 nhà ở, sửa chữa 334 nhà ở, giúp Nhân dân sớm ổn định cuộc sống. Vượt lên trên những khó khăn, thử thách, với tình cảm, trách nhiệm trước Nhân dân và bằng những việc làm cụ thể, thiết thực trong ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai thời gian qua đã thể hiện ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần lan tỏa phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” - Người chiến sĩ Khu 5 thời kỳ mới.

Thời gian tới, dự báo trên địa bàn Quân khu tiếp tục chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, tình hình thiên tai tiếp tục diễn biến phức tạp, trái quy luật, khó lường. Dự báo bão, mưa lũ, hạn hán và các loại hình thiên tai cực đoan, nguy hiểm sẽ gia tăng về số lượng, cường độ và tần suất. Để chủ động ứng phó, lực lượng vũ trang Quân khu tập trung thực hiện đồng bộ, hiệu quả một số nội dung, giải pháp chủ yếu sau.

Kiểm tra, động viên lực lượng cứu hộ, cứu nạn trong mưa lũ lịch sử tại Đà Nẵng.

Một là, tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo triển khai kịp thời, hiệu quả công tác ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai trên địa bàn. Cấp ủy, chỉ huy các cấp tiếp tục quán triệt, triển khai hiệu quả các văn bản của trên về ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai, cụ thể hóa vào nghị quyết lãnh đạo, kế hoạch hành động sát thực tiễn, bảo đảm tư tưởng thống nhất, hành động quyết liệt, sẵn sàng ứng phó, xử lý mọi tình huống bất thường về thiên tai, thảm họa trên địa bàn. Công tác lãnh đạo, chỉ huy, điều hành phải bám sát diễn biến tình huống; chỉ đạo quyết liệt, chủ động, tích cực, sát tình hình, từ sớm, từ xa, từ cơ sở.

Trước mắt, cấp ủy, chỉ huy các cấp tập trung lãnh đạo, chỉ đạo hoàn thành thắng lợi “Chiến dịch Quang Trung”. Các lực lượng nêu cao tinh thần chủ động, kỷ luật và trách nhiệm, khắc phục mọi khó khăn, thử thách, phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền địa phương, các lực lượng, ban dự án, đẩy nhanh tiến độ, “thần tốc” xây mới, sửa chữa nhà ở, giúp người dân sớm ổn định cuộc sống.

Hai là, khẩn trương rà soát, hoàn thiện kế hoạch, phương án ứng phó và cơ chế phối hợp liên ngành, liên lực lượng trong ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai. Căn cứ các dữ liệu từ đợt bão lũ lịch sử vừa qua, bám sát chỉ đạo của trên và tình hình nhiệm vụ, các cơ quan, đơn vị chủ động rà soát, cập nhật, hoàn chỉnh hệ thống kế hoạch, phương án ứng phó thiên tai theo cấp độ rủi ro; chú trọng xây dựng phương án xử lý các tình huống thiên tai cực đoan, như: siêu bão, lũ quét, sạt lở đất, vỡ đập, v.v. Kiểm tra, đánh giá hiện trạng các công trình phòng, chống thiên tai, xác định các khu vực trọng yếu để xây dựng phương án, kịch bản bảo vệ sát, đúng. Duy trì nghiêm nền nếp, chế độ trực cứu hộ, cứu nạn các cấp; chủ động nắm bắt diễn biến thời tiết, thường xuyên cập nhật kế hoạch, phương án để sẵn sàng ứng phó. Thực hiện tốt cơ chế chỉ đạo, điều hành trong ứng phó thiên tai, sự cố và tìm kiếm, cứu nạn; nhất là sự chỉ đạo, điều hành thống nhất từ Quân khu đến các đơn vị, sự phối hợp, hiệp đồng chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền địa phương và các lực lượng khác khi có tình huống.

Các cơ quan, đơn vị phối hợp tốt với các ban, ngành, địa phương nắm chắc đặc điểm địa lý, dân số, dân sinh, đặc thù ngành nghề,... để chủ động dự báo, cảnh báo sớm nguy cơ xảy ra sự cố, thiên tai. Cơ quan quân sự các cấp làm tốt công tác tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương trong kiện toàn, nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan chỉ đạo, ban chỉ huy phòng thủ dân sự các cấp; trong đó, chú trọng xây dựng cơ chế, chính sách, quy định, quy chế hoạt động, phân công rõ trách nhiệm, nâng cao năng lực chỉ huy, điều hành của đội ngũ cán bộ các cấp.

Ba là, chú trọng huấn luyện thực chất, diễn tập sát thực tiễn, nâng cao năng lực chỉ huy, điều hành và hành động linh hoạt trên thực địa. Các đơn vị  duy trì nghiêm nền nếp huấn luyện phòng, chống thiên tai, sự cố, tìm kiếm cứu nạn; luyện tập các phương án ứng phó xử lý sự cố hồ đập, đê điều, sơ tán dân, cứu hộ, khắc phục hậu quả thiên tai. Kết hợp chặt chẽ giữa huấn luyện với diễn tập, nâng cao trình độ chỉ huy, hiệp đồng, năng lực ứng phó sự cố, thiên tai và tìm kiếm cứu nạn của các lực lượng trong mọi điều kiện. Chú trọng tổ chức các đợt diễn tập liên hoàn, đa lực lượng, đa địa bàn lồng ghép với huấn luyện thực hành ứng phó các sự cố phức tạp như: cháy rừng, vỡ đập, tìm kiếm cứu nạn trên biển, sơ tán dân vùng nguy hiểm,… qua đó, kịp thời rút kinh nghiệm, điều chỉnh phương án, lược đồ tác chiến phòng, chống thiên tai phù hợp với tình hình, nâng cao tính cơ động, khả năng phối hợp và hiệu quả hành động thực tiễn.

Bốn là, nâng cao nhận thức của người dân, tập trung làm tốt công tác chuẩn bị mọi mặt, củng cố toàn diện tiềm lực hậu cần, kỹ thuật và phương tiện chuyên dụng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Từ bài học thực tiễn trong ứng phó với đợt bão lũ lịch sử vừa qua, cần tăng cường các hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng và những người làm công tác phòng, chống thiên tai. Thông qua công tác dân vận, các cơ quan, đơn vị đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến kiến thức, kỹ năng về phòng, chống thiên tai. Trong đó, xác định các rủi ro thiên tai và giải pháp ứng phó phù hợp với từng nhóm cộng đồng, đặc biệt là người dân vùng có nguy cơ cao, vùng sâu, vùng xa, miền núi. Lấy lực lượng dân quân tự vệ làm nòng cốt để xây dựng, củng cố và nhân rộng các đội xung kích phòng, chống thiên tai từng xã, thôn, bản, chủ động ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai ngay từ giờ đầu, nhất là ở các địa bàn trọng điểm.

Cấp ủy, chỉ huy các cấp quán triệt, thực hiện nghiêm phương châm “Bốn tại chỗ”, “Ba sẵn sàng”, chủ động phòng ngừa, ứng phó kịp thời, khắc phục khẩn trương, hiệu quả, lấy phòng là chính. Tiếp tục kiện toàn tổ chức, lực lượng cơ động các cấp; đầu tư đồng bộ phương tiện chuyên dụng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Chủ động xây dựng cơ sở hậu cần dã ngoại, dự trữ vật tư thiết yếu tại chỗ, gắn với nâng cao năng lực bảo đảm trong thực hiện nhiệm vụ. Phát huy vai trò hệ thống kho trạm khu vực, xây dựng thế trận vật chất hậu cần linh hoạt, bám sát địa bàn, sẵn sàng ứng phó hiệu quả mọi tình huống.

Thực tiễn đợt bão lũ lịch sử vừa qua cho thấy, để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai, đòi hỏi lực lượng vũ trang Quân khu phải không ngừng đổi mới tư duy lãnh đạo và quyết liệt, hiệu quả trong hành động. Kết quả đạt được vừa qua chính là sự cụ thể hóa sinh động cho tư duy phòng thủ từ sớm, từ xa của Thường vụ Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu 5, lấy Nhân dân làm trung tâm và thể hiện rõ quan điểm: quốc phòng phải gắn chặt với dân sinh, an ninh gắn bó với ổn định bền vững. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là chiến lược lâu dài để giữ vững địa bàn, xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại ngay từ thời bình./.

Trung tướng LÊ NGỌC HẢI, Tư lệnh Quân khu